Op welke manier dragen digitale technologieën bij aan het oppoetsen en promoten van het klassieke beeld van de huisvrouw? Lees in dit artikel alles over de opkomst en betekenis van de #TradWife-trend.
Nancy Bocken is hoogleraar Sustainable Business aan de Universiteit Maastricht. Voor De Verdieping duidt ze de impact van de mode-industrie op het milieu én deelt ze tips hoe zowel de overheid, sneakermarken en sneakerliefhebbers duurzamere keuzes kunnen maken.
De afgelopen 15 jaar is kledingproductie verdubbeld, maar het gemiddeld aantal keer dat we iets dragen is met bijna 40% gedaald[i]. Schattingen laten zien dat we gemiddeld ongeveer 150 kledingitems bezitten, maar dat is misschien nog wat aan de lage kant en dit aantal ligt in werkelijkheid waarschijnlijk een stuk hoger[ii]. Gemiddeld wordt maar 20% van de kleding in een kledingkast daadwerkelijk gebruikt, en dat niet alleen in ‘consumptiemaatschappijen’ zoals Amerika, maar ook in landen als België, Noorwegen of Zwitserland[iii]. Tegelijkertijd wordt minder dan 1% van het materiaal dat gebruikt wordt om kleding te produceren weer tot nieuwe kleding gerecycled[iv].
We leven nog volop in een lineaire economie en samenleving: we kopen spullen die maar een aantal keer gedragen worden (of soms zelfs helemaal niet!), deze worden weggegooid, en vaak nog niet gerecycled. Nadat een product zoals een schoen of kledingstuk, waarschijnlijk op vrij complexe wijze gemaakt is en de hele wereld heeft afgereisd om in je kast te belanden, gaat het na een paar keer gebruiken weer de kast in of wordt het afgedankt. Een hoop verspilde energie en moeite dus.
Recycling, niet zo nieuw als je denkt
Hergebruik en recycling dateert eigenlijk uit de tijd van de Grieken en Romeinen die al recycleden, of zelfs de Bronstijd waar kapotte keramieken potten opnieuw werden gebruikt als juwelen, decoratie of wapens[v]. En we kennen allemaal nog recentere verhalen van (groot)ouders of andere familieleden over wasmachines en elektronica die vroeger veel langer meegingen, maar waarvan de gemiddelde productlevensduur de afgelopen jaren juist omlaag is gegaan[vi].
Converse uit circa 1920 en circa 1930. Foto Peter Tijhuis
De impact van consumeren
Dat een groeiende wereldbevolking steeds meer wil consumeren, betekent dat er druk komt te staan op onze planeet. Van de weggegooide kleding belandt 73% op een afvalhoop of wordt verbrand en 12% wordt gebruikt voor minder hoogwaardige doeleinden zoals matrasvulling of isolatie. En van maar 1% van de afgedankte kleding wordt weer nieuwe kleding gemaakt[vii]. Al deze consumptie heeft tot gevolg dat er onnodige CO2 in de atmosfeer wordt gepompt. De biodiversiteit holt achteruit, onder andere doordat we land gebruiken voor productie en landbouw — nodig om onze consumptie te voeden. Willen we nog een kans maken om verdere dramatische temperatuurstijgingen te voorkomen dan moeten we onze CO2-emissies halveren per 2030[viii]. En dit is zeker mogelijk, met inzet van de overheid, het bedrijfsleven en onszelf.
De circulaire economie
Om dit doel te halen moeten we redelijk snel naar een circulaire economie toe, waarin we ten eerste mínder producten kopen die lánger meegaan. Dit moet ook technisch mogelijk zijn, en, zoals bij kleding, zullen producten van duurzaam materiaal moeten worden gemaakt. Daarnaast kan het design meer tijdloos zijn zodat we het ook langer wíllen laten meegaan. Outdoorkledingmerken zoals Patagonia vragen je al minder te kopen, of anders tweedehands, en bieden je levenslange garantie en hulp bij reparatie[ix].
Daarnaast moeten deze producten ook efficiënt geproduceerd worden, met energiezuinige processen en materialen. Na vele malen gebruiken, upgraden en repareren zouden deze producten gerecycled moeten kunnen worden. Dit kan doordat het product of de materialen makkelijk uit elkaar kunnen worden gehaald, en dat het voor de klant zo duidelijk en makkelijk mogelijk te recyclen is. Het Nederlandse merk MUD Jeans maakt het onder andere door haar lease-a-jeans concept mogelijk om jeansmateriaal opnieuw te gebruiken[x].
Ten slotte is er nog een laatste strategie van regeneratie: kunnen bedrijven er ook voor zorgen dat de natuur en het milieu zelfs beter af zijn? IKEA plant bijvoorbeeld extra bossen op plekken waar deze eerst niet groeiden, en bedrijven als Unilever en Nestlé onderzoeken hoe ze een steentje bij kunnen dragen aan biodiversiteit en bijenpopulaties, omdat ze hier afhankelijk van zijn in hun eigen productieprocessen[xi].
Koop-niet-belofte
De eerste stap in de circulaire economie is dus heel logisch: koop niet, koop minder en van betere kwaliteit. September is dan ook de maand waarin we als consument worden opgeroepen niks te kopen. Op sociale media kan je dit publiekelijk toezeggen met hashtags als: #koopniksnieuws #slowfashion of #slowfashionpledge. Aldus de samenwerking in Nederland tussen Zero Waste Nederland en MaatschapWij:
”Gezamenlijk proberen we een jaar lang niks nieuws te kopen én ook tweedehands zoveel mogelijk te consuminderen. Want: een leven met minder spullen is overzichtelijker, goedkoper, vrijer en duurzamer”.
Dit is nogal een contrast met ’influencers’ zoals Kim Kardashian die tijdens haar realityshow trots haar opslagruimte met 30,000 kledingitems liet zien[xii]. Influencers zouden consuminderen juist cool moeten maken. Gelukkig zijn er ook steeds meer ’groene influencers’ die dit proberen[xiii].
Sneakers
Hoe zit dat dan met sneakers? Een leuk weetje is dat sneakers hun naam ontlenen aan het Engelse ‘sneaky’ (stiekem) of ‘sneaking up on someone’ (iemand besluipen), omdat de rubberzolen het mogelijk maakten om zachtjes rond te lopen [xiv]. Ze zijn ook bedoeld om in te sporten. Stiekem zijn ze ons leven en onze schoenenkast binnengeslopen. Dit is nog verder aangewakkerd door de coronapandemie, waarin we massaal moesten binnenblijven en de nette werkkleding en leren schoenen en hakkenschoenen, in de kast kon blijven. De sneakermarkt is alleen maar groeiende en zal waarschijnlijk 30 miljard dollar waard zijn in 2030[xv]. De pandemie heeft daarnaast ook een tweedehands markt aangewakkerd, niet alleen voor gewone sneakers, maar ook van meer zeldzame items: de sneaker als investeringsobject.
“Less is more”
Gelukkig zijn er ook allerlei positieve ontwikkelingen: Europees beleid richt zich al op de circulaire economie[xvi]. Dit beleid focust niet alleen op recycling, maar ook op het recht tot reparatie, het beschikbaar houden van reserveonderdelen, en het wellicht zelfs gaan verbieden van producten die prematuur stukgaan, een wet die al in Frankrijk van kracht is[xvii]. Amerika richt zich ook op het recht tot reparatie en China heeft de circulaire economie al een aantal 5-jarenplannen in het vizier[xviii].
Verschillende merken bieden een onvoorwaardelijke levensgarantie op schoenen en zelfs sokken[xix]. Het businessmodel is dat deze wellicht wat duurder zijn om te kopen, maar ‘dan heb je ook wat’: je hoeft minder te kopen en te vervangen.
Er zijn ook veel andere voorbeelden, met een meer sociale impact. Tom’s Shoes focuste zich jaren op haar sociale businessmodel: het buy-one-give-one-model, waarbij voor ieder gekocht paar schoenen er een ander paar gedoneerd werd aan een minder bedeeld iemand in landen waar het hard nodig was[xx]. Merken als Veja richten zich op duurzame en fairtrade rubber waarbij een eerlijke prijs wordt betaald aan boeren, en waarvan de productie ook niet ten koste gaat van het regenwoud[xxi]. Timberland heeft de Timberloop bedacht, waarbij er nieuwe schoenen van je oude ingeleverde schoenen worden gemaakt[xxii]. Het in Nederland gevestigde EMMA Safety Footwear testte onder andere “schoenen als een service” om beter te kunnen zorgen voor onderhoud en langere levensduur van haar veiligheidsschoenen[xxiii]
Wat kunnen we zelf doen?
Gelukkig kunnen we zelf ook genoeg doen om de circulaire economie een feit te maken. Koop volgens de “afvalhiërarchie”, waar voorkomen beter dan genezen is:
- Shop in je eigen kledingkast (en koop dus niet!).
Vaak helpt het al om een overzicht te maken van wat je hebt en hoeveel je het draagt. Deze bewustwording kan je helpen om niet nog een extra paar sneakers of spijkerbroek te kopen als je al te veel bezit[xxiv]. Vervang dus alleen wat nodig is.
- Repareer en upgrade wat je hebt.
Een keer goed schoonmaken, naar de schoenmaker, of een paar nieuwe veters is soms al voldoende om je schoenen weer nieuw en fris te maken. Zoek op “kleding upcyclen” online en je vindt genoeg creatieve tips.
- Ruil of leen.
Wil je echt iets nieuws, ruil spullen met vrienden, familie, collega’s, kennissen, of leen ze tijdelijk. Ken je toevallig geen mensen met dezelfde smaak of maat; ruil of leen via een online platform (Vinted heeft bijvoorbeeld een optie om kleding te ruilen; met Peerby leen je spullen van mensen uit je buurt).
- Koop tweedehands.
Als je toch iets nieuws wil kopen, koop iets wat al in omloop is, in een tweedehandszaak of online (Marktplaats is een goed begin).
- Koop duurzaam.
Verschillende producenten gebruiken duurzame of gerecyclede materialen. Wil je echt iets kopen of heb je echt wat nieuws nodig, kies dan duurzaam.
Tot slot: een tip van Bhawana Pingali – oprichtster van REVASTRA, het Indian Spiritual Fashion Lab – tijdens een recente slow fashion workshop: Vier de spullen die je hebt en ben daar blij mee. Je hoeft niet direct te ‘ontspullen’ en alles weg te doen (die ruimte vul je immers meestal weer op), maar ben blij met wat je hebt en geniet er ook van.
Wil je meer weten?
In ons onderzoek aan de Universiteit Maastricht onderzoeken we hoe bedrijven kunnen experimenteren met bedrijfsmodellen die zie richten op ‘consuminderen’. Verschillende cases van bedrijven die experimenten in de circulaire economie vind je hier.
Vanuit ons onderzoek hebben we ook een “Business for Sufficiency”-database ontwikkeld met bedrijven die zich focussen op duurzame consumptie, in verschillende sectoren. Deze bieden allemaal hopelijk inspiratie.
Links
[i] Zie het volgende rapport over de kledingindustrie: https://ellenmacarthurfoundation.org/a-new-textiles-economy
[ii] Zie: https://capsulewardrobedata.com/howmuchclothingdopeopleown
[iii] Zie: https://fashionunited.uk/news/fashion/people-do-not-wear-at-least-50-percent-of-their-wardrobes-according-to-study/2018081638356
[iv] Zie het volgende rapport: https://ellenmacarthurfoundation.org/a-new-textiles-economy
[v] Zie: https://www.weforum.org/agenda/2020/05/circular-economies-ancient-history-recycling/
[vi] Zie tabel 2 in het volgende artikel: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.01.028
[vii] Zie: https://www.weforum.org/agenda/2019/02/how-the-circular-economy-is-redesigning-fashions-future/
[viii] Zie de laatste rapporten van de Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC): https://www.ipcc.ch
[ix] Zie: https://eu.patagonia.com/nl/en/buy-less-demand-more/
[x] https://mudjeans.eu
[xi] Zie het volgende artikel over de circulaire strategieën: https://ssir.org/articles/entry/designing_your_circular_business_model
[xii] Zie o.a.: https://www.marieclaire.com/celebrity/kim-kardashian-clothes-warehouse/
[xiii] Zie het artikel over groene vrouwelijke influencers: https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/EFCC-02-2021-0003/full/html
[xiv] Zie: https://en.wikipedia.org/wiki/Sneakers
[xv] Zie: https://fashionunited.nl/nieuws/mode/sneakers-het-meest-lucratieve-en-snelst-groeiende-artikel-in-de-mode-industrie/2021100751270
[xvi] Zie: https://environment.ec.europa.eu/strategy/circular-economy-action-plan_en
[xvii] Zie o.a.: https://www.circularonline.co.uk/news/france-confronts-planned-obsolescence-with-repairability-rating/
[xviii] Zie dit artikel over de circulaire economie: https://doi.org/10.1111/jiec.12606
[xix] Zie: https://www.themanual.com/culture/brands-with-lifetime-warranties/
[xx] Zie een stukje over de historie van Toms’: https://www.forbes.com/sites/davidhessekiel/2021/04/28/the-rise-and-fall-of-the-buy-one-give-one-model-at-toms/?sh=47e1494071c4
[xxi] Zie: https://project.veja-store.com/en/single/rubber
[xxii] Zie: https://www.circularx.eu/en/cases/81/timberloop-new-life-for-old-boots
[xxiii] Zie: https://www.circularx.eu/en/cases/32/emma-safety-footwear-as-a-service
[xxiv] Zie het blog: https://sewrendipity.com/about
Gerelateerde verdieping items
Dit zijn de zeven designklassiekers van dance volgens journalist Jeroen Junte.
Van eurodance tot techno en van illegale raves tot het Rotterdam Terror Corps die het orgel van de Laurenskerk bespeeld. Een selectie aan documentaires om te kijken.
Ooit was een pil een pil. Nu komt xtc in allerlei kleuren en logo’s voor, van Netflix tot Super Mario. Wat is het effect daarvan?
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
‘Als je haar maar goed zit’ zong de Nederlandse band Vulcano in 1983. Een geschiedenis van het kapsel.
Iemand op sneakers sneakers of gympen is een herkenbaar tafereel, maar toch bijzonder. Want nog geen halve eeuw geleden was het ondenkbaar om met dergelijke sportschoenen ‘zomaar’ op straat te lopen.
Hoe heeft de helm zich ontwikkeld? En welke eisen stelt Defensie aan de moderne legerhelm?
Het locatiesymbool is een waar cultureel fenomeen, maar is sinds de opkomst van sociale media ook onderdeel van wie we (willen) zijn als persoon. Daarom zijn we vaak blind voor de gevaren die erin schuilen.
Sekspeeltjes zijn mateloos populair. Toch was het gebruik ervan niet altijd zo vanzelfsprekend.
Juist de ring heeft voor veel mensen een symbolische betekenis. Voor hen is de ring veel meer dan ‘draagbaar geld’.
Wekelijks hebben meer dan één miljoen Nederlanders deze bijna meditatieve ervaring. Jong, oud, rijk, arm, man, vrouw, non-binair, zwart of wit, allemaal komen ze in het weekend samen om tegen die bal te trappen.
Lang geleden schoor men zich al met vuurstenen, schelpen, haaientanden en stukjes ijzer. Maar hoe ziet de geschiedenis van het scheerapparaat eruit? En wat heeft het voor de mens betekend?
Van nature worden je hersenen goed beschermd door je schedel. Onze hersenpan is echter niet bestand tegen een harde inslag tijdens een ongeluk of door kogels.
Je draagt een ring direct op je huid, maar deze is tegelijkertijd voor iedereen zichtbaar. Verbondenheid met een ander, een persoon of een groep kun je daardoor goed tonen met een ring.
Curvy billen en heupen, een wespentaille of een fitboyfiguur; door de eeuwen heen is het ideaalbeeld van ons lichaam vaak veranderd. Door middel van onderkleding proberen we zo dicht mogelijk bij dat ideaalbeeld te komen.
Een van de meest persoonlijke ontwerpen bevindt zich op je eigen hoofd.
Schoenen van duurzame materialen zoals appelleer, paddenstoelenleer en gerecycled rubber zien we steeds vaker terug als alternatief voor dierlijk leer. Waar ligt de potentie en waar liggen de uitdagingen?
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit. Fabrikanten denken vooral in winst, niet in verlies en al helemaal niet in verlies voor de planeet. Dat geldt ook voor de maker van je hypermoderne stampers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
Ontwerpers Jannetje en Toon vertellen over het concept achter het tentoonstellingsontwerp, de details en uitdagingen.
De sneakerindustrie is gigantisch. In 2021 alleen al zijn er 1,2 miljard sneakers wereldwijd verkocht, bijna tweemaal zoveel als in 2012.
Sneakercultuur is inmiddels een wereldwijd fenomeen, maar ontstond lokaal, nog voor de opkomst van het internet. In de serie Sole Origins word je meegenomen naar steden die hier grote impact op hebben gehad.
In onze sneaker dictionary vind je een overzicht van de belangrijkste, meest gebruikte en soms ook gewoon leukste woorden.
De zool van een sneaker kan iedereen aanwijzen, maar wat is een upper? Waar zit de snor? En wat hebben het oogje en de veterstift gemeen? Ontdek het in deze sneakeranatomie.
Nog steeds blijft de sneaker onverminderd populair, zeker onder jongeren. Wereldwijd blijven subculturen specifieke modellen aan hun dagelijkse ‘uniform’ toevoegen.
In de jaren 90 kreeg de sneaker voet aan wal in Nederland dankzij gabbers en bubbling, maar ook in Londen ontstond een unieke manier om de sneaker te stylen.
In de jaren 80 ontstonden de eerste samenwerkingen. Dit bleef echter niet beperkt tot rolmodellen, ook de eerste collab met een winkel ontstond in deze tijd.
Sneakercultuur is overal dankzij de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
De sneakerindustrie is milieubelastend, maar inmiddels zijn er veel hoopgevende projecten in gang gezet om deze problemen aan te pakken.
De meeste sportschoenen die we als baanbrekend beschouwen, zijn ontwerpen voor de optimalisatie van sportprestaties. Uitgangspunten voor ontwerpers zijn eigenschappen als grip, pasvorm, stabiliteit, demping en energy-return.
In de jaren 90 wagen grote sportmerken zich buiten hun comfort zone, en gaan exclusieve samenwerkingen aan met kleine retailers en progressieve modeontwerpers.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
Goth-muziek bestaat alweer zo'n veertig jaar, maar voor buitenstaanders blijft het moeilijk grip te krijgen op het onsterfelijke genre. Daarom een klaarstoomcursus door goth-kenner Marloes Bontje.
Ben je klaar voor de ultieme Netflix goth-binge? Met deze kijktips kom je de winter wel door!
Goth jaagt het gevoel van authenticiteit met overgave na, en schrikt er niet voor terug om dit gevoel op een kunstmatige manier op te roepen.
In de traditie van goth worden beelden, symbolen en stijlen naar hartenlust gemengd – het resultaat is een gedragen sfeer, die de fantasie prikkelt en de duisternis creëert. Goth is geen stijl in de traditionele zin, maar een gevoel.
De stad is in de goth traditie van de vroege twintigste eeuw een dreigende, onpersoonlijke, alles opslokkende metropool.
De subcultuur goth experimenteert als geen ander met gender, seksualiteit en stijl, en vindt zo steeds nieuwe betekenissen voor oude stereotypen.
Goth is een slagveld voor de grote kwesties van identiteit, individu en gemeenschap. Nu, én al in de negentiende eeuw.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In de Engelse literatuur ontstaat in de loop van de achttiende eeuw een verlangen naar de duistere middeleeuwen, een fascinatie met het bovennatuurlijke, met dood, verderf en het hellevuur. Het resultaat: de beroemde gothic novel.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Posthuman; als je ogen eenmaal geopend zijn zie je het overal. Maar wat is het eigenlijk? In deze terugkerende reeks legt conservator Fredric Baas het uit. In de eerste column focust Baas zich op het veranderende menselijke lichaam, iets wat Oostenrijkse ontwerpers in de jaren zestig al...
Parallel aan de tentoonstelling presenteert architekturtheorie.eu een selectie van films over en door de protagonisten van de tentoonstelling, oorspronkelijk gemaakt voor en uitgezonden door het ORF. De films zijn vaak net zo radicaal als de mensen, ideeën en het...
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek. Dit is deel 2: ‘What do posthumans wear?’
Het thema posthuman gaat lang niet alleen over design. Ook van bepaalde muziek gaat je cyborghart harder kloppen. Welke platen horen volgens jou in deze posthuman platenkast?
Ons lijf wordt, bewust en onbewust, geanalyseerd en gedigitaliseerd waarbij het onderscheid tussen de private en publieke sfeer steeds meer vervaagt. Ontdek 'The Biometric Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek.