Zijn er alternatieven om de wereld redden? Journalist Kris De Decker en ontwerper Bram de Vos denken van wel. In de laatste aflevering van de podcast vertellen zij over hun ideeën.
Design zou vóór en mét iedereen moeten zijn, is de gedachte van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’. De tentoonstelling vormde voor masterstudenten van het Critical Inquiry Lab van de Design Academy Eindhoven de aanleiding om een dialoog aan te gaan met het werk van Papanek.
De ontwerper, criticus en activist Victor Papanek (1923-1998) bracht een andere visie op design – een radicale visie waarin rechtvaardigheid en duurzaamheid kernwaarden zijn. Design zou vóór en mét iedereen moeten zijn. Dit perspectief op vormgeving heeft niet aan kracht ingeboet. Sterker nog, de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe zijn ideeën opnieuw aan populariteit winnen en weerklank vinden bij een jongere generatie ontwerpers, andere makers en denkers.
De tentoonstelling vormde voor masterstudenten van het Critical Inquiry Lab van de Design Academy Eindhoven de aanleiding om een dialoog aan te gaan met het werk van Papanek. Hoewel zijn invloed onbetwistbaar is en hij een grote stempel heeft gedrukt op de onderwijs- en onderzoekspraktijk rondom design, zijn sommige van zijn ideeën voor veel jonge ontwerpers en denkers aan herziening toe. De studenten van het CIL ontwaren in zijn werk een euro- en anglocentrische blik op design en daar willen zij graag iets tegenoverstellen. Hun eigen culturele achtergrond en referentiekaders, die zeer divers zijn, spelen daarbij ook een rol.
De constatering dat het mainstream discours over design nog te veel gedomineerd wordt door enge opvattingen over door en voor wie design is, en over wat design kan zijn, bracht de studenten van het CIL ertoe om hun aandacht op de notie van ‘dekolonisatie’ te vestigen. Dit vraagstuk kwam centraal te staan in de webinar ‘Decolonizing Design Education’, die op 18 maart plaatsvond. Daarnaast maakten zij een reeks podcast-afleveringen waarin zij deze materie samen met oud-studenten verder uitdiepten, en vond er op 19 maart in het museum een virtuele rondleiding plaats waarbij de studenten aan de hand van enkele ideeën en werken van Papanek op hun eigen rol als ontwerper reflecteerden. De virtuele rondleiding kun je hier terugkijken.
Dekolonisatie in het museum
De museale context waarbinnen deze dialoog plaatsvond – en nog steeds vindt – is cruciaal. Musea staan midden in de samenleving en zijn, net als de samenleving waarvan zij deel uitmaken, continu in beweging en ontwikkeling. Recente tentoonstellingen over slavernij, het voorstel voor een Nationaal Trans-Atlantisch Slavernijmuseum, maar ook de wens van designstudenten om dekolonisatie bespreekbaar te maken binnen de (virtuele) muren van het museum onderstrepen het belang van een open gesprek over ons collectief bewustzijn en het koloniale verleden van Nederland. Welke verantwoordelijkheden draagt het museum eigenlijk? En welke rol is hierbij in het bijzonder weggelegd voor het Design Museum, dat de maatschappelijke en culturele impact van design onderzoekt en toont?
Timo de Rijk, directeur van Design Museum Den Bosch, benadrukt dat cultuur per definitie fluïde is. “Kunnen we überhaupt nog spreken van ‘de westerse cultuur’?” Het museum leent zich uiteindelijk bijzonder goed voor het in kaart brengen van de dynamiek en veranderlijkheid van dat wat we ‘cultuur’ noemen. Misschien is het museum dan ook een van de weinige plekken die ruimte biedt voor het reflecteren op de betekenis van cultuur, hoe moreel verwerpelijk of problematisch de uitwassen van een bepaalde cultuur of historische periode ook kunnen zijn.
Daarbij is het, zo stelt hij, noodzakelijk om ons te allen tijde het volgende af te blijven vragen: wat kan het museum zijn? Wat willen we zijn? En, bovenal, waar willen we naartoe? Als het aan hem ligt, moeten we de opvatting dat het museum als instituut móét veranderen toch eens kritisch tegen het licht durven houden. “Is het museum een essentieel instrument om dit proces – het proces van dekolonisatie – te bespoedigen?” Wanneer we het museum als instrument inzetten, wat rest er dan nog van het museum als zodanig? Dreigt het museum dan niet een meer activistische plek te worden die los komt te staan van de samenleving?
Maar als het museum een plek is waar vragen kunnen worden gesteld, waar onderzoek wordt gedaan en waar men zoekt – naar betekenis, naar kennis, naar ideeën, dan hoort een gesprek over wat dekolonisatie behelst daar als vanzelfsprekend ook bij.
Podcast masterstudenten Design Academy Eindhoven (Critical Inquiry Lab)
Wil je je verder verdiepen in het vraagstuk rond design en dekolonisatie en ben je benieuwd naar de ideeën van de masterstudenten van het Critical Inquiry Lab over deze thematiek en hun rol als ontwerper? Hieronder vind je de podcastreeks die zij maakten in het kader van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’.
De voertaal van de podcastreeks is Engels, met uitzondering van aflevering 2: ‘Beyond Universal Design: Design from Atypical Lives’; deze is in het Nederlands opgenomen.
Inleiding: ‘A collaboration and Victor Papanek’
Aflevering 1: ‘Wordling Papanek: Alumni Taking the Helm’
In deze eerste aflevering vestigen de studenten hun aandacht op enkele ‘leemten’ in het werk van Papanek: feminisme, queerness en oriëntalisme. Gasten zijn drie alumni van de Design Academy Eindhoven: Lydia Hwang, Serina Tarkhanian en Dae Uk Kim.
Aflevering 2: ‘Beyond Universal Design: Design from Atypical Lives’
Wat betekent het om samen ‘met’ anderen te ontwerpen? Simon Dogger en Aurore Brard en Lotte de Haan van Fysiek Fabriek vertellen over hoe zij in hun werk de gebouwde omgeving anders vorm proberen te geven. Daarbij hebben zij bijzondere aandacht voor de ervaringen van mensen met een beperking, met wie zij samen tot een ontwerp of concept trachten te komen.
Aflevering 3: ‘Thinking Beyond Papanek: Decolonizing Design Education: What’s on now and next?’
Deze aflevering is een bewerkte versie van de webinar ‘Thinking Beyond Papanek: Decolonizing Design Education’ dat op 18 maart plaatsvond. Zie deze pagina voor meer informatie over het webinar.
Conclusie: ‘A final reaction. Responses to a tour of ‘Victor Papanek: The Politics of Design’’
In deze laatste aflevering vertellen studenten Maxime, Oshin, Niels, Eva Lotta en Jessica over de virtuele rondleiding door de tentoonstelling ‘The Politics of Design’ die zij op 19 maart verzorgden.
Gerelateerde verdieping items
Krankzinnige wetenschappers, laserstralen vanuit de ruimte, mysterieuze satellieten… Wat als de verbeelding het overneemt van de feiten?
Hoe werkt onderzoek naar geo-engineering in de praktijk? En wie financiert dit soort projecten? In de vijfde aflevering van de podcast ‘Design voor de planeet’ zijn wetenschapper Annelot Broerze en klimaatjournalist Maarten van Gestel te gast.
Dit artikel van Maarten van Gestel verscheen eerder in Trouw onder de titel ‘Deze drie steenrijke broers sponsoren klimaatonderzoek, en zij zijn niet de enigen’ op 23 juli 2023. Maarten is ook te gast in de podcast Design voor de planeet, waarin hij meer toelichting geeft op het artikel.
Historici Robert-Jan Wille en Peter van Dam geven een beeld van klimaatwetenschap en klimaatactivisme in de vorige eeuw.
Historicus Lenneke Berkhout vertelt in deze tweede aflevering over de rol die de VOC had in het meenemen van exotische planten en het daarmee aanpassen van de natuur. Activist Julia Jouwe zet zich in voor West Papoea, dat vandaag de dag nog steeds onder koloniaal bewind valt.
In de eerste aflevering van de podcast praten we met klimaatjournalist Vera Boonman en wetenschapper Jeroen Oomen. Vera schetst een beeld van de huidige stand van klimaatverandering en de politieke besluitvorming rondom dit thema, terwijl Jeroen meer verteld over geo-engineering zelf.
Bij relaties wordt al snel gedacht aan een monogame, heteroseksuele relatie, maar er is zoveel meer! Hoe geven we tegenwoordig vorm aan liefdesrelatie of liefdesrelaties?
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
Onder water zijn pinguïns super snel, maar waarom lopen ze zo gek?
Fietspaden hebben grote invloed op de fietscultuur in Nederland én op hoe Nederland eruitziet. Van fietsknooppuntennetwerk tot fietssnelweg; het vakgebied is voortdurend in beweging. Wat komt kijken bij het ontwerpen van een fietspad?
Nederland staat wereldwijd bekend als een fietsland, maar dat is niet van de een op de andere dag ontstaan. Even leek het er zelfs op dat de auto het zou gaan winnen van de fiets.
Wonen of verblijven in een bubbel? Dat idee fascineert de mens al eeuwenlang.
Lang geleden schoor men zich al met vuurstenen, schelpen, haaientanden en stukjes ijzer. Maar hoe ziet de geschiedenis van het scheerapparaat eruit? En wat heeft het voor de mens betekend?
In onze auto’s zijn we afgesloten van de wereld om ons heen en gaan we vaak zo snel dat we zelfs niet kunnen zien wie er naast ons rijdt.
We scheppen, planten en harken erop los, om daarna de tuin te bewateren en te laten groeien. De gieter is hiervoor een typisch en herkenbaar ontwerp.
Wat is het snelste dier ter wereld? Waarom rijdt de auto van Max Verstappen zo snel? En hoe zag een zeppelin er eigenlijk uit?
Schoenen van duurzame materialen zoals appelleer, paddenstoelenleer en gerecycled rubber zien we steeds vaker terug als alternatief voor dierlijk leer. Waar ligt de potentie en waar liggen de uitdagingen?
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
In deze podcastaflevering gaan we in gesprek met professor Tom ter Bogt, hoogleraar popmuziek en jeugdcultuur aan de Universiteit Utrecht. We bespreken de betekenis van de sneaker in jeugdculturen van vroeger en nu, en hoe de invloed van hiphop terug te zien in het straatbeeld.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit. Fabrikanten denken vooral in winst, niet in verlies en al helemaal niet in verlies voor de planeet. Dat geldt ook voor de maker van je hypermoderne stampers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Samen met verzamelaars Bing en Tijn verkennen we hun persoonlijke liefde voor sneakers en de Brabantse sneakerwereld.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
In deze aflevering gaan we in gesprek met Non, eigenaar van de consignment store Prime 030, en Max, authenticator bij StockX.
In deze tweede aflevering van de podcastserie kijken we samen met Thamar Kempees en Yassine Salihine met een kritisch maar liefdevol oog naar de sneakerindustrie.
In deze eerste aflevering van de podcastserie gaan we in gesprek met Jarah Stoop en Jelske Peterson (Peterson Stoop) over duurzaamheid.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
De geschiedenis wordt in goth aangedikt, omgevormd of ronduit verzonnen. Het verleden waarop goth zich baseert is een bedwelmende mengeling van fantasie en werkelijkheid.
De subcultuur goth experimenteert als geen ander met gender, seksualiteit en stijl, en vindt zo steeds nieuwe betekenissen voor oude stereotypen.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
“A little world in which the big one holds its tryouts”, zo beschrijft gastcurator en hoogleraar Bart Lootsma de ontwikkeling van Oostenrijkse avant-gardebewegingen in de twintigste eeuw. In deze lezingenreeks plaatst Lootsma het ‘Radicale Oostenrijk’ van de jaren...
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Posthuman; als je ogen eenmaal geopend zijn zie je het overal. Maar wat is het eigenlijk? In deze terugkerende reeks legt conservator Fredric Baas het uit. In de eerste column focust Baas zich op het veranderende menselijke lichaam, iets wat Oostenrijkse ontwerpers in de jaren zestig al...
Parallel aan de tentoonstelling presenteert architekturtheorie.eu een selectie van films over en door de protagonisten van de tentoonstelling, oorspronkelijk gemaakt voor en uitgezonden door het ORF. De films zijn vaak net zo radicaal als de mensen, ideeën en het...
Nog geen genoeg van de de wilde jaren 60 in Oostenrijk? Beluister dan de podcast-tips die we hier voor je onder elkaar hebben gezet. Van de acties van feministisch icoon VALIE EXPORT tot Gernreichs monikini, en van Wolf D. Prix' revolutionaire idealen tot Wilhelm Reichs ongewone ideeën over...
De oliecrisis en de milieuproblematiek leiden internationaal tot een herbezinning op de technologische fascinaties van de avant-gardes van de jaren zestig. Vooral Haus-Rucker-Co reflecteert met grote installaties op de consequenties van milieuvervuiling.
In een serie experimenten van Coop Himmelb(l)au wordt onderzocht hoe menselijke proefpersonen op intensieve media-ervaringen reageren en hoe deze reacties teruggekoppeld kunnen worden naar die media.
Van 1967 tot 1971 werkt Haus-Rucker-Co aan het Mind Expanding Program. Het programma heeft als doel om het menselijk bewustzijn en de gebouwde omgeving op verschillende niveaus uit te breiden.
De prototypen van Walter Pichler zijn perfect uitgevoerde en functionerende meubels en gebruiksvoorwerpen. Door bepaalde effecten van het gebruik van dagelijkse objecten te benadrukken, laten deze prototypen de kille en vervreemdende werking ervan zien.
In de jaren zestig en zeventig veranderen nieuwe media als radio, telefoon en tv de relatie tussen mens en omgeving. De impact op de menselijke ervaring van de omgeving, maakt waarneming een belangrijk thema voor veel kunstenaars en ontwerpers in deze periode.
Het besef dat de cybernetica het functioneren van design, architectuur en stedenbouw ingrijpend zou gaan beïnvloeden, was in Oostenrijk al vroeg aanwezig. Over de consequenties daarvan wordt in tal van projecten gespeculeerd.
In de jaren zestig werd het lichaam het uitgangspunt voor een radicale herbezinning op architectuur, design, mode en kunst. De grenzen tussen die disciplines verdwenen steeds meer.
Met zijn manifest Alles ist Architektur rekent Hans Hollein af met de traditionele definitie van architectuur: "Onze inspanningen zijn gericht op het milieu als geheel en op alle media die dat bepalen. Zowel de televisie, het kunstmatige klimaat, de transporten, de kleding, de telefoon...
'Schöner Wohnen, of de vernietiging van de bewoonbare doodskist' is een film die architectuurcollectief Salz der Erde in 1971 maakte, en waarin het ideaal van het gelijknamige smaakvol-burgerlijke woontijdschrift genadeloos onderuit wordt gehaald.
De optredens van de Aktionisten zorgden steeds vaker voor schandalen. Dit culmineerde in 1968 in de happening Kunst und Revolution die in het kader van studentenprotesten georganiseerd werd door de kunstenaar Peter Weibel en plaatsvond in een prominente collegezaal van de Weense...
De ontwerpers en kunstenaars in de Oostenrijkse avant-garde waren geobsedeerd door theorieën over maatschappelijke verandering. Hoewel hun manifesten vaak erg radicaal waren, werden opvallend veel concrete projecten gerealiseerd.
De behoefte aan radicale verandering manifesteerde zich in het naoorlogse Oostenrijk in een serie megalomane stadsontwerpen. Deze projecten delen een obsessie met technologie en infrastructuur en een drang om compleet nieuwe manieren van samenleven te creëren.
Het Aktionisme is de geheel eigen, Oostenrijkse variant van de performancekunst. Door middel van choreografieën met naakte lichamen, verf en bloed in combinatie met luide muziek brachten zij de deelnemers en het publiek in een roes.
Geen project werd zozeer het uithangbord van het moderne Nederland als de luchthaven Schiphol in de buurt van Amsterdam. Van een eenvoudig vliegveld met beperkte faciliteiten wilde de directie met een totaal nieuw ontwerp aansluiten bij het groeiende internationale luchtverkeer.
De Oosterscheldekering in 1986 was de afronding van het Deltaplan, en betekende het einde van een tijdperk van het maakbare Nederlandse landschap. In deze periode werd het landschap ook steeds meer voor recreatieve doeleinden gebruikt - met de experience parken van Center Parcs als resultaat.
De woningbouw na de Tweede Wereldoorlog werd gekleurd door schaarste en grootschalige volkshuisvesting. Er was in de sociale woningbouw een element van volksopvoeding aanwezig: goede woningen met voldoende buitenruimte en goede werkomstandigheden zouden vanzelfsprekend leiden tot zowel...
Op 7 februari 1969 kreeg de Technische Hogeschool ministeriële goedkeuring voor de nieuwe studierichting Industriële Vormgeving. Hoogleraar Van der Grinten spoorde zijn studenten aan tot een probleemanalytische houding, door kennis te vergaren over productietechnieken en aandacht te...
Het laatste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe hedendaagse ontwerpers zich verhouden tot de thema's van Papanek. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
In het tweede deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ leer je Papanek beter kennen. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Het eerste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat de invloeden, wisselwerkingen en creatieve verbindingen in het leven en werk van Papanek zien. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
De tentoonstelling 'Victor Papanek: The Politics of Design' begint met een korte introductie over Victor Papanek en zijn gedachtegoed. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Astrid Poot is activistisch ontwerper, onderzoekend maker en tekenend schrijver. Haar werk bouwt voort op de ideeën uit Papanek’s 'Design for the Real World', waarover ze zegt: ‘Het is echt een heel activistisch boek, helemaal gemaakt voor Twitter eigenlijk’
In vijf minuten geeft deze podcast je een mooi overzicht van het werk van Victor Papanek. De co-conservator van de tentoonstelling Alison J. Clarke vertelt over het leven van Papanek, zijn kritiek op de Amerikaanse consumptiecultuur en zijn maatschappelijke invloed.
Papanek roept ontwerpers op om te ontwerpen voor mensen met een handicap, en hen te betrekken bij het ontwerpproces. Ook gaf hij aan dat ontwerpers oog moeten hebben voor de culturele context van hun werk. Annemiek van Boeijen ontwierp een sportieve rolstoel en werkt op het gebied van ‘Culture...
‘Design for the Real World’ stelt dat er maar weinig beroepen schadelijker zijn dan dat van ontwerper. Deze podcast maakt dit pijnlijk duidelijk. Bijna alles om ons heen is ontworpen met een man in gedachten, en dat heeft fatale gevolgen voor de levens van vrouwen.
De meeste mensen hoeven niet na te denken voordat ze naar de WC gaan. Maar dat geldt niet voor transgender personen. Ontdek de geschiedenis van de vormgeving van openbare toiletten, en kom erachter hoe de toekomst van de inclusieve badkamer eruit kan zien.