Hoe kan het dat de vrouwen die ooit de pioniers waren binnen de ict, langzaam uit het vak zijn verdwenen? Ontdekt in dit artikel hoe het begon bij de eerste Nederlandse computer en wat er nodig is om de vrouwen weer aan de knoppen te krijgen
Talita Kalloe is freelance journalist en oprichter van Soul Stores, een online magazine over bijzondere winkels en merken met aandacht voor vakmanschap, de maker achter het product, duurzame productie en een bewuste manier van leven. Voor De Verdieping dook ze in sneakers gemaakt van vegan materialen. Schoenen van duurzame materialen zoals appelleer, paddenstoelenleer en gerecycled rubber zien we steeds vaker terug als alternatief voor dierlijk leer. Waar de één nog in de kinderschoenen staat, prijkt de ander al in de schappen. Waar ligt de potentie en waar liggen de uitdagingen?
De mode staat in de top 5 van meest vervuilende industrieën. Nu grondstoffen steeds verder uitgeput raken en het bewustzijn rondom duurzame consumeren en produceren steeds verder groeit, worden we uitgedaagd om na te denken over duurzamere materialen. Ook in de mode wordt daar al volop mee geëxperimenteerd. Denk aan appelleer – gemaakt van resten uit de appelindustrie. Of mycelium – gemaakt van het wortelstelsel van schimmels. Sommigen staan nog in de kinderschoenen, anderen zijn al niet meer weg te denken uit de winkelschappen.
Maar duurzame keuzes gaan altijd gepaard met moeilijke afwegingen. Waar plantaardig leer als alternatief voor dierlijk leer wellicht de meest milieuvriendelijke optie is, ontkom je er bijvoorbeeld niet altijd aan om nog steeds gebruik te maken van synthetische materialen, zoals plastic. Ook blijft in de mode esthetiek een belangrijke factor en daarmee ook de afweging: hoe verhoudt het design zich tot de duurzaamheid? In dit artikel neem ik je mee in de mogelijkheden van alternatieven voor dierlijk leer en welke afwegingen daarbij komen kijken.
Appelleer: afvalresten uit de appelindustrie
Appelleer bestaat voor minimaal de helft uit restanten uit de appelindustrie. Denk aan de klokhuizen en schillen – daarin zitten de sterkste vezels om mee te werken. Om uiteindelijk tot het materiaal appelleer te komen, ondergaat het verschillende processen. De fruitresten worden gemixt, gekookt, gedroogd en afgebakken tot flexibele leerlappen. Wanneer de substantie nog een kneedbare brei is, worden er componenten aan toegevoegd om het product steviger te maken. Wat veel mensen niet weten, is dat deze toevoeging op basis van PolyUrethaan en dus synthetisch is. Maar juist dankzij toevoegingen zoals deze kan het appelleer de kwaliteit van leer evenaren.
Tekst loopt door onder foto.
Plastic is daarmee dus niet meteen slecht. Het heeft ook goede eigenschappen als je het inzet voor de juiste doeleinden. De Made to Re-made sneaker van Adidas die in mei 2022 werd gelanceerd is daar een mooi voorbeeld van. De circulaire sneaker is volledig gemaakt van TPU (een combinatie van hard plastic en zachte siliconen). De schoen is zo ontworpen dat lijm helemaal weggelaten kan worden uit het productieproces. Door middel van de innovatie Futurecraft Loop kan de schoen in z’n geheel worden afgebroken tot kleine deeltjes, om vervolgens opnieuw gemaakt te worden van hetzelfde materiaal. Je kan de schoen dus helemaal ‘op’ lopen en daarna is hij weer volledig te recyclen naar een nieuwe sneaker.
Sneakers van vegan leer
Weer even terug naar het appelleer. Want het goede nieuws: we kunnen al schoenen van dit materiaal kopen in de winkels. Denk aan het duurzame sneakermerk Komrads uit België met de ambitie om zero waste (afvalloze) sneakers te ontwerpen. Komrads deed lang onderzoek om tot het best mogelijke resultaat te komen, en met succes: het materiaal van hun appelleren sneakers is bijna niet te onderscheiden van echt leer. Bovendien gebruikt Komrads geen virgin (nieuwe) materialen, maar kiest het voor gerecycled of hergebruikt. Zo bestaat de zool uit gerecycled rubber en zijn de veters en de binnenstof gemaakt van gerecycled katoen. Het merk blijft zichzelf uitdagen om een zo duurzaam mogelijke sneaker te maken. De vooruitzichten zijn veelbelovend.
Ook de Nederlandse modeontwerper Joline Jolink is voor haar onderzoek diep in de duurzame materialen gedoken. Vanuit haar intrinsieke motivatie om zo duurzaam mogelijk te ondernemen, lanceerde ze naast haar tijdloze, duurzame modecollectie in 2019 ook haar allereerste vegan sneaker van duurzame materialen. Het debuutmodel was gemaakt van een combinatie van synthetisch leer met componenten van gerecycled plastic voor het hielstuk, suède van geborsteld biologisch katoen, veters van biologisch katoen en een voetbed van gerecyclede kurk. De sneaker was binnen een paar uur uitverkocht. Maar ondanks het grote succes wist ze al: dit kan duurzamer. Het liefst wilde ze een sneaker ontwerpen waarin ze ook het plastic helemaal achterwege kon laten.
Tekst loopt door onder foto.
Future, Forward, Reward
De sneaker was de kick-off van haar reis in het steeds verder verduurzamen van haar schoenencollectie. Nu – inmiddels drie jaar later – bestaat haar sneakercollectie uit drie modellen: de Future, Forward en Reward sneaker. De Future en Reward sneaker zijn gemaakt van materialen die gewonnen zijn uit recycling of reststromen. De Future sneaker bestaat inmiddels als een geoptimaliseerde variant van de allereerste sneaker, waarin het gerecyclede plastic en het synthetische leer is vervangen door appelleer. Reward bestaat uit een combinatie van appelleer en een gerecyclede rubberen zool waar de kleuren van de verschillende soorten rubber zelfs nog in zichtbaar zijn.
Natuurlijke rubber
De Forward sneaker gaat nog een stap verder, en is 100% gemaakt van natuurlijke materialen. De sneaker bestaat uit canvas en heeft – net als de Reward sneaker – een voetbed dat gemaakt is van plantenresten. De zool bestaat uit 100% natuurlijke rubber, afkomstig van de melkachtige substantie uit de rubberboom (Lactea Havea) uit Azië. De substantie wordt opgevangen in een metalen mal. Daarin wordt het verhit en vervolgens in water gestort waar het rustig kan afkoelen en z’n vorm kan behouden. Het is een puur natuurlijk proces waar geen verdere chemische bewerking of verwerking voor nodig is. De oogjes waar de veters door geregen worden zijn vrij van metaal of plastic. Joline Jolink: “Ik heb ze laten borduren. Dit was een kostbaar proces maar voor mij was dit een mooi voorbeeld waarin ik geen concessies hoefde te doen in duurzaamheid of design.”
Gerecycled rubber
Rubber is een geliefd materiaal in schoenen vanwege de sterke eigenschappen. Maar het heeft ook een keerzijde. Dit zie je bijvoorbeeld terug in de auto-industrie. Wereldwijd zijn er jaarlijks miljoenen afgedankte autobanden, waarvan de meerderheid terecht komt in de natuur of op de brandstapel. Naast dat bij verbranding giftige stoffen vrijkomen, zijn losse autobanden een broedplaats voor muggen en daarmee ook voor ziekten zoals malaria en dengue. Dit ontdekte Kyle Parsons – de oprichter van het duurzame merk Indosole – toen hij een paar gerecyclede slippers kocht op Bali en zich verdiepte in het probleem van de autobanden. Indosole koopt afgedankte autobanden op bij lokale dealers en fabrikanten: dit is de grondstof voor de zolen. In de eerste instantie kon maar 60% van de autoband gerecycled worden. Na acht jaar testen ontwikkelde Indosole echter een proces om de banden te verpulveren. De snippers worden in dit proces omgesmolten en in mallen gegoten. Hierdoor kan de complete band worden hergebruikt en kan Indosole veel grotere aantallen produceren. Van canvas, bananenbladeren en andere natuurlijke materialen weven, knippen en batikken vakmensen in Indonesische workshops vervolgens de rest van de schoen. Indosole heeft als doel om 1 miljoen autobanden te recyclen tot duurzame schoenen. Toch kleeft er ook een uitdaging aan het materiaal van de slippers: het is vrij stug, waardoor het niet voor iedere voet de beste pasvorm is.
De uitdagingen
Ook 100% natuurlijk rubber – zoals verwerkt in de Forward sneaker van Joline Jolink – heeft een keerzijde. Hoe duurzaam het materiaal ook is, de productie ervan is een zeer kostbaar proces. De melk vloeit langzaam uit de rubberboom en er zijn niet genoeg rubberbomen om in een grote vraag te voorzien. Daarmee is het op dit moment nog niet schaalbaar en dus ook kostbaar. Dit zie je terug in de prijs van de sneakers. Het duurzame, en inmiddels alom bekende sneakermerk Veja heeft 20% tot 40% natuurlijke rubber uit de Amazone in hun zolen verwerkt. Voor de rest is het versterkt met synthetisch PolyUrethaan. En ook al werkt Veja enkel op een rechtvaardige manier met lokale gemeenschappen in de Amazone, critici zeggen dat het aanboren van natuurlijke bronnen uit de Amazone omstreden blijft. Daarin zie je het belang van afwegingen maken op basis van schaalbaarheid, design en duurzaamheid. Voor beide oplossingen valt iets te zeggen. Maar in essentie is de boodschap: de natuur laat zich niet altijd in het tempo dwingen van ons consumptiegedrag. En dat is misschien maar goed ook. Of, zoals Joline Jolink het zelf zegt: “Ik pas me aan aan het tempo van het organisme, niet andersom.”
Tekst loopt door onder foto.
Mycelium
Met die mindset houdt de Nederlandse modeontwerpster ook het veelbelovend organisch materiaal Mycelium goed in de gaten. Mycelium is het wortelnetwerk van schimmels en is de grondstof voor paddenstoelenleer. Het materiaal geniet inmiddels steeds grotere bekendheid en er wordt volop mee geëxperimenteerd. High-end designer Stella Mcartney investeerde in het bedrijf Bolt Threads, dat ‘Mylo’ – paddenstoelenleer – wint uit mycelium. Mycelium groeit op zaagsel al binnen twee weken uit tot iets bruikbaars, en is zeer CO2-vriendelijk. De potentie van het materiaal: je kunt het ook in een mal direct tot een juiste vorm laten groeien, dus ook tot een sneaker. Bovendien is het volledig biologisch afbreekbaar. “Voor mij zou Mycelium een hele logische nieuwe stap zijn in de ontwikkeling van mijn sneakercollectie”, vertelt Joline Jolink. “Als ik een schoen heb kunnen ontwerpen met zo min mogelijk milieu impact, die ik ook weer terug kan geven aan de aarde, zonder daarin concessies te hoeven doen aan mijn designhandtekening als ontwerper, dan is mijn missie geslaagd.”
Zo zie je maar: duurzaamheid is een complex proces waarin het maken van afwegingen continu aan de orde is. Op het snijvlak van duurzaamheid en design zijn soms concessies nodig. Maar de ontwerpen en de duurzame ambities die er nu al zijn, beloven veel goeds voor de toekomst.
Gerelateerde verdieping items
Thijs Gras is historicus en ambulanceverpleegkundige. Hij schreef boeken over de geschiedenis van de ambulancezorg, maar heeft ook een fascinatie voor de geschiedenis van couveuses. Speciaal voor De Verdieping schreef hij binnen het thema van de tentoonstelling Vrouwen als technologie een artikel...
Op welke manier dragen digitale technologieën bij aan het oppoetsen en promoten van het klassieke beeld van de huisvrouw? Lees in dit artikel alles over de opkomst en betekenis van de #TradWife-trend.
Dit artikel van Maarten van Gestel verscheen eerder in Trouw onder de titel ‘Deze drie steenrijke broers sponsoren klimaatonderzoek, en zij zijn niet de enigen’ op 23 juli 2023. Maarten is ook te gast in de podcast Design voor de planeet, waarin hij meer toelichting geeft op het artikel.
Van eurodance tot techno en van illegale raves tot het Rotterdam Terror Corps die het orgel van de Laurenskerk bespeeld. Een selectie aan documentaires om te kijken.
Bee (Suengbee) Han ontwikkelde de Bee Machine. Een machine die potentiële vrienden beoordeeld op de slagingskans van de vriendschap.
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
Annemiek Koers was verantwoordelijk voor de meest aerodynamische productieauto ter wereld. Ze schreef een essay over het berekenen van aerodynamische krachten en welke simulaties hierbij komen kijken.
Een verzameling stromingsvisualisaties van vier sporten waarin vloeistofmechanica van cruciaal belang is: wielrennen, schaatsen, skeleton en zwemmen.
Wonen of verblijven in een bubbel? Dat idee fascineert de mens al eeuwenlang.
Het locatiesymbool is een waar cultureel fenomeen, maar is sinds de opkomst van sociale media ook onderdeel van wie we (willen) zijn als persoon. Daarom zijn we vaak blind voor de gevaren die erin schuilen.
Sekspeeltjes zijn mateloos populair. Toch was het gebruik ervan niet altijd zo vanzelfsprekend.
In onze auto’s zijn we afgesloten van de wereld om ons heen en gaan we vaak zo snel dat we zelfs niet kunnen zien wie er naast ons rijdt.
Een punt, een pijl of een druppel op een kaart op je telefoon; dat is hoe je vandaag de dag aangeeft waar je lichaam zich bevindt. Maar wie kan zich de telefooncel nog herinneren?
Vaker dan we ons misschien bewust zijn, gaat ontwerp de grens van ons lichaam over.
Voor sommige mensen is de fiets een simpel vervoersmiddel. Maar voor anderen is de fiets een manier van leven. “De fiets, de fiets en verder niets”, zei een van de bekendste Nederlandse berijders van een fiets, Joop Zoetemelk, al.
We scheppen, planten en harken erop los, om daarna de tuin te bewateren en te laten groeien. De gieter is hiervoor een typisch en herkenbaar ontwerp.
Heera Shin onderzocht ze de ontwikkeling van de metaverse en avatars en vraagt zich af: hoe gaan we om met dit groeiende aantal avatars, onze digitale identiteiten?
De korte geschiedenis van digitale mode.
Nancy Bocken is hoogleraar Sustainable Business aan de Universiteit Maastricht. Voor De Verdieping duidt ze de impact van de mode-industrie op het milieu én deelt ze tips hoe zowel de overheid, sneakermarken en sneakerliefhebbers duurzamere keuzes kunnen maken.
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit. Fabrikanten denken vooral in winst, niet in verlies en al helemaal niet in verlies voor de planeet. Dat geldt ook voor de maker van je hypermoderne stampers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
Ontwerpers Jannetje en Toon vertellen over het concept achter het tentoonstellingsontwerp, de details en uitdagingen.
De sneakerindustrie is gigantisch. In 2021 alleen al zijn er 1,2 miljard sneakers wereldwijd verkocht, bijna tweemaal zoveel als in 2012.
Sneakercultuur is inmiddels een wereldwijd fenomeen, maar ontstond lokaal, nog voor de opkomst van het internet. In de serie Sole Origins word je meegenomen naar steden die hier grote impact op hebben gehad.
In onze sneaker dictionary vind je een overzicht van de belangrijkste, meest gebruikte en soms ook gewoon leukste woorden.
De zool van een sneaker kan iedereen aanwijzen, maar wat is een upper? Waar zit de snor? En wat hebben het oogje en de veterstift gemeen? Ontdek het in deze sneakeranatomie.
Nog steeds blijft de sneaker onverminderd populair, zeker onder jongeren. Wereldwijd blijven subculturen specifieke modellen aan hun dagelijkse ‘uniform’ toevoegen.
In de jaren 90 kreeg de sneaker voet aan wal in Nederland dankzij gabbers en bubbling, maar ook in Londen ontstond een unieke manier om de sneaker te stylen.
In de jaren 80 ontstonden de eerste samenwerkingen. Dit bleef echter niet beperkt tot rolmodellen, ook de eerste collab met een winkel ontstond in deze tijd.
Sneakercultuur is overal dankzij de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
De sneakerindustrie is milieubelastend, maar inmiddels zijn er veel hoopgevende projecten in gang gezet om deze problemen aan te pakken.
De meeste sportschoenen die we als baanbrekend beschouwen, zijn ontwerpen voor de optimalisatie van sportprestaties. Uitgangspunten voor ontwerpers zijn eigenschappen als grip, pasvorm, stabiliteit, demping en energy-return.
In de jaren 90 wagen grote sportmerken zich buiten hun comfort zone, en gaan exclusieve samenwerkingen aan met kleine retailers en progressieve modeontwerpers.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
Afgerukte ledematen, ontbindende lijken en afstotelijke monsters. Net als in het posthumanisme staat in gothic het lichaam centraal. Toevallig? Volgens curator Tomas van den Heuvel niet.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Design zou vóór en mét iedereen moeten zijn, is de gedachte van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’. De tentoonstelling vormde voor masterstudenten van het Critical Inquiry Lab van de Design Academy Eindhoven de aanleiding om een dialoog aan te gaan met het werk van...
Geen project werd zozeer het uithangbord van het moderne Nederland als de luchthaven Schiphol in de buurt van Amsterdam. Van een eenvoudig vliegveld met beperkte faciliteiten wilde de directie met een totaal nieuw ontwerp aansluiten bij het groeiende internationale luchtverkeer.
Nederland kent een interessante geschiedenis als het gaat om de vertegenwoordiging tijdens internationale presentaties. De kans om ons land te presenteren tijdens wereldtentoonstellingen en internationale kunst- en architectuurbiënnales, politieke topbijeenkomsten en zelfs Olympische...
De Oosterscheldekering in 1986 was de afronding van het Deltaplan, en betekende het einde van een tijdperk van het maakbare Nederlandse landschap. In deze periode werd het landschap ook steeds meer voor recreatieve doeleinden gebruikt - met de experience parken van Center Parcs als resultaat.
De woningbouw na de Tweede Wereldoorlog werd gekleurd door schaarste en grootschalige volkshuisvesting. Er was in de sociale woningbouw een element van volksopvoeding aanwezig: goede woningen met voldoende buitenruimte en goede werkomstandigheden zouden vanzelfsprekend leiden tot zowel...
Het laatste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe hedendaagse ontwerpers zich verhouden tot de thema's van Papanek. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
In het tweede deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ leer je Papanek beter kennen. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Het eerste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat de invloeden, wisselwerkingen en creatieve verbindingen in het leven en werk van Papanek zien. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek. Dit is deel 2: ‘What do posthumans wear?’
Ons lijf wordt, bewust en onbewust, geanalyseerd en gedigitaliseerd waarbij het onderscheid tussen de private en publieke sfeer steeds meer vervaagt. Ontdek 'The Biometric Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek.