Hoe kan het dat de vrouwen die ooit de pioniers waren binnen de ict, langzaam uit het vak zijn verdwenen? Ontdekt in dit artikel hoe het begon bij de eerste Nederlandse computer en wat er nodig is om de vrouwen weer aan de knoppen te krijgen
Dit artikel van Pepijn Keppel verscheen eerder in Trouw onder de titel ‘We rennen de wereld stuk met onze hardloopschoenen, en niemand heeft het door’ op donderdag 19 mei 2022, als onderdeel van een serie over het spanningsveld tussen sport en duurzaamheid. Een aantal tellen sneller, een hippere kleur, een gram lichter, betere demping, prijs. Daar denk je aan als je een nieuw paar hardloopschoenen uitkiest. Logisch. De milieu-impact van een paar hardloopschoenen kan nooit groot zijn, toch? Sportartikelen worden niet gemaakt vanuit een duurzaamheidsgedachte, zoveel hebben we tot nu toe in deze verhalenreeks wel geleerd. Fabrikanten denken vooral in winst, niet in verlies en al helemaal niet in verlies voor de planeet. Dat geldt ook voor de maker van je hypermoderne stampers.
Broeikasgassen
Elk jaar worden er 12,5 miljard paar hardloopschoenen geproduceerd, blijkt uit een wetenschappelijke publicatie van het prestigieuze Massachusetts Institute of Technology (MIT). Daarvan worden er ongeveer 500 miljoen per jaar daadwerkelijk verkocht, volgens datawebsite Statista. Een schoen bestaat vaak uit meer dan 65 verschillende onderdelen, gemaakt uit 26 materialen, en wordt in 360 stappen in elkaar gezet. Grootschalige vervuiling is onvermijdelijk.
De totale uitstoot van één paar gloednieuwe hardloopschoenen komt neer op zo’n 14 kilo CO2, genoeg om een lamp van 100 watt een week te laten branden. Dat klinkt wellicht als weinig, maar voor een product dat geen energie verbruikt, is dat schrikbarend veel, stellen de MIT-onderzoekers. En vergeet de immense schaal niet: 12,5 miljard paar geproduceerde hardloopschoenen per jaar betekent ook 12,5 miljard brandende peertjes.
Tijdens de productie worden de meeste broeikasgassen uitgestoten, tot wel 68 procent van het totaal. Het gaat dan voornamelijk om de fossiele brandstof die nodig is voor het transport van grondstoffen en de elektriciteit om machines in de vaak Chinese fabrieken te laten draaien. Veel van die fabrieken draaien volgens het onderzoek van MIT op steenkool, een fossiele brandstof.
De rest van de CO2-uitstoot is merendeels afkomstig van de kunststoffen waarvan de schoen wordt gemaakt, waaronder polyester en polyurethaan; eveneens van fossiele brandstoffen. Gemiddeld komt ongeveer een derde van al het materiaal dat een fabriek wordt binnengereden nooit in een schoen terecht, maar wordt gelijk bestempeld als afval en afgevoerd naar de vuilstort. Iets vergelijkbaars is overigens het geval bij elk productieproces. Eerder in deze serie bleek al dat tussen de 50 en 70 procent van het materiaal dat nodig is voor de productie van surfplanken niet in een board verdwijnt. Het kan dus erger.
Afbraak
Dan tijdens het rennen. Je glijdt soms weg, stoot je teen, de zool slijt. Daarbij komen deeltjes in de natuur terecht, gemiddeld zo’n 2 gram per schoen per jaar. Begin 2022 publiceerden onderzoekers van een Zuid-Koreaanse universiteit een wetenschappelijk artikel over de impact daarvan. Daaruit bleek dat de deeltjes vervormingen kunnen veroorzaken bij zebravissen – een veelgebruikt proefdier om gezondheidseffecten bij de mens te onderzoeken vanwege de genetische overeenkomst. Schokkend, al is de kans op daadwerkelijke misvorming klein.
Net zoals bij andere sportartikelen die worden gemaakt van fossiele brandstoffen vormt vooral de verwerking na gebruik een probleem. Lijm 65 verschillende onderdelen uit 26 materialen aan elkaar en recyclen is praktisch onmogelijk. De schattingen in de wetenschappelijke literatuur lopen uiteen, maar volgens de onderzoekers van MIT belandt zeker 80 procent van de afgedankte schoenen uiteindelijk voor altijd op de vuilstort. De rest van de hardloopschoenen is geen beter lot beschoren: die verdwijnen in verbrandingsovens.
Lichtpuntjes
Er zijn ook lichtpuntjes. De milieu-impact kan drastisch worden verminderd door hardloopschoenen te maken van herbruikbare, duurzame en minder giftige materialen. Door minder en lichtere materialen te gebruiken kan de uitstoot bijvoorbeeld al met 20 procent worden teruggedrongen, berekenden de MIT-wetenschappers. Maar de belangrijkste winst valt te behalen in de fabrieken, door hernieuwbare energiebronnen te gebruiken in plaats van steenkool.
Schoenenmerken Adidas en Allbirds gingen met die aanwijzingen aan de slag en presenteerden vorig jaar een hardloopschoen met de laagste ecologische voetafdruk tot nu toe: minder dan 3 kilo CO2 per paar. Andere merken, waaronder het Zwitserse On en het Franse Salomon, hebben vergelijkbare projecten. Ze moeten wel, de consument verlangt een duurzaam alternatief.
Het is een begin, maar de fabrikanten zijn er nog lang niet. Atleten die een marathon rennen op de Vaporfly – een superschoen van Nike met een koolstofvezelplaat – zijn gemiddeld 1 procent sneller dan de rest, bleek uit recent onderzoek dat werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Scientific Reports. Een procent betekent in de sport het verschil tussen winst en verlies, een marathon lopen onder de twee-uursgrens of net erboven. De vervuilende fabrieken zullen blijven draaien tot duurzamere schoenen aan dat niveau kunnen tippen. Tot die tijd zullen de groene sloffen het afleggen tegen de fossiele pantoffels. Tot die tijd lopen we de wereld stuk, en niemand heeft het door.
Zelfs als iedereen vanaf nu op duurzamere schoenen zou rennen, dan nog ontbreekt de infrastructuur om ze in te zamelen en vervolgens te recyclen. Zo zal ook de duurzamere hardloopschoen van Adidas uiteindelijk op de vuilnisbelt of in een oven belanden. En bestaat die infrastructuur op den duur wel, dan is recyclen waarschijnlijk nóg niet mogelijk, omdat ook die schoenen uit zoveel verschillende materialen bestaan en de techniek om stoffen goed te scheiden is nog niet op grote schaal uitgerold. Zo blijft hergebruik vooralsnog een belofte die niet kan worden ingelost. Al geven die duurzame schoenen ons natuurlijk wel een goed gevoel.
Naschrift:
In de eerste versie van dit artikel stond dat er jaarlijks 25 miljard paar hardloopschoenen worden geproduceerd. Dit is gecorrigeerd naar 12,5 miljard paar, op basis van een wetenschappelijke publicatie van het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Dit aantal zegt niet alles over het aantal verkochte hardloopschoenen. Volgens datawebsite Statista zijn dat er 500 miljoen paar per jaar. De impact is dus lager dan de oorspronkelijk genoemde vergelijking met 25 miljard brandende peertjes; dit moet 12,5 miljard zijn.
Pepijn Keppel (1996) is schrijver, ex-topsporter, milieuwetenschapper en freelancejournalist voor onder meer Vrij Nederland, De Groene Amsterdammer en Trouw. Hij is geïnteresseerd in het snijvlak tussen twee ogenschijnlijk afzonderlijke werelden, in dit geval die van het klimaat en de sportwereld.
Gerelateerde verdieping items
Thijs Gras is historicus en ambulanceverpleegkundige. Hij schreef boeken over de geschiedenis van de ambulancezorg, maar heeft ook een fascinatie voor de geschiedenis van couveuses. Speciaal voor De Verdieping schreef hij binnen het thema van de tentoonstelling Vrouwen als technologie een artikel...
Op welke manier dragen digitale technologieën bij aan het oppoetsen en promoten van het klassieke beeld van de huisvrouw? Lees in dit artikel alles over de opkomst en betekenis van de #TradWife-trend.
Dit artikel van Maarten van Gestel verscheen eerder in Trouw onder de titel ‘Deze drie steenrijke broers sponsoren klimaatonderzoek, en zij zijn niet de enigen’ op 23 juli 2023. Maarten is ook te gast in de podcast Design voor de planeet, waarin hij meer toelichting geeft op het artikel.
Van eurodance tot techno en van illegale raves tot het Rotterdam Terror Corps die het orgel van de Laurenskerk bespeeld. Een selectie aan documentaires om te kijken.
Bee (Suengbee) Han ontwikkelde de Bee Machine. Een machine die potentiële vrienden beoordeeld op de slagingskans van de vriendschap.
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
Annemiek Koers was verantwoordelijk voor de meest aerodynamische productieauto ter wereld. Ze schreef een essay over het berekenen van aerodynamische krachten en welke simulaties hierbij komen kijken.
Een verzameling stromingsvisualisaties van vier sporten waarin vloeistofmechanica van cruciaal belang is: wielrennen, schaatsen, skeleton en zwemmen.
Wonen of verblijven in een bubbel? Dat idee fascineert de mens al eeuwenlang.
Het locatiesymbool is een waar cultureel fenomeen, maar is sinds de opkomst van sociale media ook onderdeel van wie we (willen) zijn als persoon. Daarom zijn we vaak blind voor de gevaren die erin schuilen.
Sekspeeltjes zijn mateloos populair. Toch was het gebruik ervan niet altijd zo vanzelfsprekend.
In onze auto’s zijn we afgesloten van de wereld om ons heen en gaan we vaak zo snel dat we zelfs niet kunnen zien wie er naast ons rijdt.
Een punt, een pijl of een druppel op een kaart op je telefoon; dat is hoe je vandaag de dag aangeeft waar je lichaam zich bevindt. Maar wie kan zich de telefooncel nog herinneren?
Vaker dan we ons misschien bewust zijn, gaat ontwerp de grens van ons lichaam over.
Voor sommige mensen is de fiets een simpel vervoersmiddel. Maar voor anderen is de fiets een manier van leven. “De fiets, de fiets en verder niets”, zei een van de bekendste Nederlandse berijders van een fiets, Joop Zoetemelk, al.
We scheppen, planten en harken erop los, om daarna de tuin te bewateren en te laten groeien. De gieter is hiervoor een typisch en herkenbaar ontwerp.
Heera Shin onderzocht ze de ontwikkeling van de metaverse en avatars en vraagt zich af: hoe gaan we om met dit groeiende aantal avatars, onze digitale identiteiten?
De korte geschiedenis van digitale mode.
Nancy Bocken is hoogleraar Sustainable Business aan de Universiteit Maastricht. Voor De Verdieping duidt ze de impact van de mode-industrie op het milieu én deelt ze tips hoe zowel de overheid, sneakermarken en sneakerliefhebbers duurzamere keuzes kunnen maken.
Schoenen van duurzame materialen zoals appelleer, paddenstoelenleer en gerecycled rubber zien we steeds vaker terug als alternatief voor dierlijk leer. Waar ligt de potentie en waar liggen de uitdagingen?
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
Ontwerpers Jannetje en Toon vertellen over het concept achter het tentoonstellingsontwerp, de details en uitdagingen.
De sneakerindustrie is gigantisch. In 2021 alleen al zijn er 1,2 miljard sneakers wereldwijd verkocht, bijna tweemaal zoveel als in 2012.
Sneakercultuur is inmiddels een wereldwijd fenomeen, maar ontstond lokaal, nog voor de opkomst van het internet. In de serie Sole Origins word je meegenomen naar steden die hier grote impact op hebben gehad.
In onze sneaker dictionary vind je een overzicht van de belangrijkste, meest gebruikte en soms ook gewoon leukste woorden.
De zool van een sneaker kan iedereen aanwijzen, maar wat is een upper? Waar zit de snor? En wat hebben het oogje en de veterstift gemeen? Ontdek het in deze sneakeranatomie.
Nog steeds blijft de sneaker onverminderd populair, zeker onder jongeren. Wereldwijd blijven subculturen specifieke modellen aan hun dagelijkse ‘uniform’ toevoegen.
In de jaren 90 kreeg de sneaker voet aan wal in Nederland dankzij gabbers en bubbling, maar ook in Londen ontstond een unieke manier om de sneaker te stylen.
In de jaren 80 ontstonden de eerste samenwerkingen. Dit bleef echter niet beperkt tot rolmodellen, ook de eerste collab met een winkel ontstond in deze tijd.
Sneakercultuur is overal dankzij de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
De sneakerindustrie is milieubelastend, maar inmiddels zijn er veel hoopgevende projecten in gang gezet om deze problemen aan te pakken.
De meeste sportschoenen die we als baanbrekend beschouwen, zijn ontwerpen voor de optimalisatie van sportprestaties. Uitgangspunten voor ontwerpers zijn eigenschappen als grip, pasvorm, stabiliteit, demping en energy-return.
In de jaren 90 wagen grote sportmerken zich buiten hun comfort zone, en gaan exclusieve samenwerkingen aan met kleine retailers en progressieve modeontwerpers.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
Afgerukte ledematen, ontbindende lijken en afstotelijke monsters. Net als in het posthumanisme staat in gothic het lichaam centraal. Toevallig? Volgens curator Tomas van den Heuvel niet.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Design zou vóór en mét iedereen moeten zijn, is de gedachte van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’. De tentoonstelling vormde voor masterstudenten van het Critical Inquiry Lab van de Design Academy Eindhoven de aanleiding om een dialoog aan te gaan met het werk van...
Geen project werd zozeer het uithangbord van het moderne Nederland als de luchthaven Schiphol in de buurt van Amsterdam. Van een eenvoudig vliegveld met beperkte faciliteiten wilde de directie met een totaal nieuw ontwerp aansluiten bij het groeiende internationale luchtverkeer.
Nederland kent een interessante geschiedenis als het gaat om de vertegenwoordiging tijdens internationale presentaties. De kans om ons land te presenteren tijdens wereldtentoonstellingen en internationale kunst- en architectuurbiënnales, politieke topbijeenkomsten en zelfs Olympische...
De Oosterscheldekering in 1986 was de afronding van het Deltaplan, en betekende het einde van een tijdperk van het maakbare Nederlandse landschap. In deze periode werd het landschap ook steeds meer voor recreatieve doeleinden gebruikt - met de experience parken van Center Parcs als resultaat.
De woningbouw na de Tweede Wereldoorlog werd gekleurd door schaarste en grootschalige volkshuisvesting. Er was in de sociale woningbouw een element van volksopvoeding aanwezig: goede woningen met voldoende buitenruimte en goede werkomstandigheden zouden vanzelfsprekend leiden tot zowel...
Het laatste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe hedendaagse ontwerpers zich verhouden tot de thema's van Papanek. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
In het tweede deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ leer je Papanek beter kennen. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Het eerste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat de invloeden, wisselwerkingen en creatieve verbindingen in het leven en werk van Papanek zien. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek. Dit is deel 2: ‘What do posthumans wear?’
Ons lijf wordt, bewust en onbewust, geanalyseerd en gedigitaliseerd waarbij het onderscheid tussen de private en publieke sfeer steeds meer vervaagt. Ontdek 'The Biometric Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek.