Hoe kan het dat de vrouwen die ooit de pioniers waren binnen de ict, langzaam uit het vak zijn verdwenen? Ontdekt in dit artikel hoe het begon bij de eerste Nederlandse computer en wat er nodig is om de vrouwen weer aan de knoppen te krijgen
Mojdeh Feili is journalist, schrijver, programmamaker en feminist. Speciaal voor De Verdieping schreef ze onderstaand artikel.
Een van de meest verkochte producten rondom Valentijnsdag 2021 was de ‘Satisfyer Pro’-vibrator. Afgelopen kerstmis hing hetzelfde seksspeeltje – in de vorm van een ornament – zelfs bij veel mensen in de kerstboom. Een sekspeeltje zoals de Satisfyer Pro is tegenwoordig mateloos populair. Toch was het gebruik ervan niet altijd zo vanzelfsprekend.
De eerste seksspeeltjes
De allereerste geschreven verwijzing naar seksspeeltjes staat in de oude Griekse komedie Lysistrata (411 v.Chr.) geschreven door Aristophanes (446 v.Chr. – 386 v.Chr.). In dit toneelstuk komen de vrouwen van soldaten in opstand tegen de jarenlange oorlog tussen Athene en Sparta. Dat doen zij door hun mannen van seks te onthouden. Een van de vrouwen, Calonice, is terughoudend over dit idee omdat ze dan ook haar eigen genot moet opgeven. De oplossing die voor Calonices probleem wordt geopperd, is een kunstpenis.
Maar waarschijnlijk bestaat de kunstpenis – ook wel dildo genoemd – al veel langer. Zo hebben archeologen voorwerpen gevonden waarvan zij vermoeden dat het seksspeeltjes waren. In 2005 werden er bijvoorbeeld langwerpige objecten aangetroffen in een grot in Zuid-Duitsland. Deze neppiemels zijn 28.000 jaar oud en gemaakt van allerlei materialen, zoals steen en ivoor. Ondanks de duidelijke vorm – sommigen hebben zelfs een gedetailleerde eikel – kan men niet met zekerheid zeggen of het ook daadwerkelijk dildo’s waren. Mogelijkerwijs werden er met deze stenen bepaalde mensen en goden vereerd of dienden ze als vruchtbaarheidssymbool.
Een medisch apparaat
De eerste vibrator (trilapparaatje) kwam pas veel later in beeld. De voorloper van de seksspeeltjes zoals wij die vandaag de dag kennen, werd rond 1880 door de Britse arts Joseph Mortimer Granville (1833 – 1900) gemaakt. Voor die tijd bestonden er wel soortgelijke apparaten, maar Granville ontwikkelde het eerste elektrische model. Volgens Granville zou de vibrator helpen bij rugpijn, hoofdpijn, spierziektes, doofheid en talloze andere kwalen.
Hysterie
Hoewel de vibrator werd uitgevonden met het mannelijk lichaam in het achterhoofd (het zou ook helpen bij mannelijke impotentie), denken veel mensen dat de vibrator bedacht werd om vrouwen van hysterie – een psychische aandoening of gemoedstoestand – te genezen. Het woord hysterie stamt af van het Griekse woord hysteria dat baarmoeder betekent.
De achterliggende redenen voor deze diagnose waren heel divers. Soms werden vrouwen – die zich niet gedroegen naar de verwachtingen van de maatschappij – al als ‘hysterisch’ gediagnostiseerd. Er waren niet alleen veel redenen, maar ook verscheidene theorieën over de oorzaak van deze aandoening. Zo dacht men in de 19de eeuw dat hysterie werd veroorzaakt door een tekort aan seksuele contacten. De onrust zou pas weggaan wanneer de vrouw een orgasme kreeg.
Academicus Rachel Maines (Brookline, 1950) werpt in haar boek The Technology of Orgasm het idee op dat artsen de vibrator uitvonden. Het zou hen verlichten in hun behandelingstaken van hysterische vrouwen omdat zij dankzij de vibrator de clitoris niet langer met de hand hoefden te stimuleren. Er zijn echter geen betrouwbare bronnen die deze theorie bevestigen. Men weet niet eens zeker of artsen ‘hysterische’ vrouwen überhaupt aan een orgasme hielpen, laat staan dat zij hiervoor de vibrator gebruikten.
Opvallend genoeg raadde Granville deze ‘behandelwijze’ zelfs expliciet af in zijn boek Nerve-vibration and excitation. Volgens hem was het beter om behandelingen met dit apparaat te vermijden. Toch leidde de theorie van Maines de afgelopen decennia een eigen leven en wordt deze tot op de dag vandaag – geheel onterecht – gebruikt om de oorsprong van de vibrator uit te leggen. Maar in feite is haar theorie niets meer dan een mythe.
Van massageapparaat tot emancipatie
De eerste vibrators die in de winkels terecht kwamen, waren ‘officieel’ geen seksspeeltjes. Zo bracht de Japanse fabrikant ‘Hitachi’ in 1968 het massageapparaat The Magic Wand op de markt. Hoewel dit product geen seksspeeltje was, werd The Magic Wand de meest gebruikte vibrator van de jaren zeventig. Het feministische icoon Betty Dodson (1929 – 2020) speelde hierin een belangrijke rol. Zij pleitte voor het belang van vrouwelijke masturbatie, gaf masturbatieworkshops en prees het Hitachi-apparaat aan.
In deze periode – ook wel de seksuele revolutie genoemd – werd het taboe rondom vrouwelijke seksualiteit en masturbatie de deur gewezen. Feministen zoals Dodson wezen op het belang van seksueel genot. Zij legden zelfs een verband tussen seksualiteit en vrouwenemancipatie: seks draaide volgens deze feministen om genot én zelfstandigheid en was niet alleen maar een ‘taak’ binnen het huwelijk.
Mede door dit veranderde perspectief en de opkomst van goedkope materialen zoals plastic, kwamen er meer vibrators (meestal in de vorm van een penis) op de markt. Ditmaal werden ze ook daadwerkelijk als seksspeeltje verkocht.
LGBTQIA+
Maar niet alleen voor vrouwen zijn seksspeeltjes belangrijk. Ook in het leven van mensen die zich identificeren als LGBTQIA+ spelen vibrators en andere seksspeeltjes een belangrijke rol. Dankzij vibrators kunnen zij hun eigen seksualiteit ontdekken, vormgeven en stereotype rollen rondom gender en seksualiteit doorbreken. Bovendien kan heteronormativiteit van seks en gender (de aanname dat heteroseksualiteit de standaard en/of de natuurlijke toestand van de mens is) met behulp van een vibrator gedeconstrueerd worden.
Toch zijn veel vibrators en sekspeeltjes nog altijd gericht op het binaire ‘man-vrouw’-idee. Non-binaire, trans, en interseks mensen worden door fabrikanten vaak over het hoofd gezien. Maar niet door iedereen. Steeds vaker worden er vibrators geproduceerd die niet per sé op geslachtsdelen lijken. Zo bracht Wild Flower een genderneutrale vibrator ‘Enby’ op de markt. Door de abstracte vorm kunnen gebruikers de functie van het seksspeeltje zelf interpreteren.
Op deze manier zijn seksspeeltjes in steeds meer sekslevens een welkome toevoeging. Soms zelf zó welkom dat ze in de decembermaand in de boom hangen.
Gerelateerde verdieping items
Thijs Gras is historicus en ambulanceverpleegkundige. Hij schreef boeken over de geschiedenis van de ambulancezorg, maar heeft ook een fascinatie voor de geschiedenis van couveuses. Speciaal voor De Verdieping schreef hij binnen het thema van de tentoonstelling Vrouwen als technologie een artikel...
Op welke manier dragen digitale technologieën bij aan het oppoetsen en promoten van het klassieke beeld van de huisvrouw? Lees in dit artikel alles over de opkomst en betekenis van de #TradWife-trend.
Dit artikel van Maarten van Gestel verscheen eerder in Trouw onder de titel ‘Deze drie steenrijke broers sponsoren klimaatonderzoek, en zij zijn niet de enigen’ op 23 juli 2023. Maarten is ook te gast in de podcast Design voor de planeet, waarin hij meer toelichting geeft op het artikel.
Dit zijn de zeven designklassiekers van dance volgens journalist Jeroen Junte.
Van eurodance tot techno en van illegale raves tot het Rotterdam Terror Corps die het orgel van de Laurenskerk bespeeld. Een selectie aan documentaires om te kijken.
Ooit was een pil een pil. Nu komt xtc in allerlei kleuren en logo’s voor, van Netflix tot Super Mario. Wat is het effect daarvan?
Bee (Suengbee) Han ontwikkelde de Bee Machine. Een machine die potentiële vrienden beoordeeld op de slagingskans van de vriendschap.
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
Hoe kwam de fiets eigenlijk tot ontwikkeling? Wat gebeurde er op dat gebied rond 1900 in Nederland? En wat was de rol van het Groninger merk Fongers?
Annemiek Koers was verantwoordelijk voor de meest aerodynamische productieauto ter wereld. Ze schreef een essay over het berekenen van aerodynamische krachten en welke simulaties hierbij komen kijken.
Christina Cogdell schreef speciaal voor De Verdieping een essay over eugenetica als sociale stroomlijning.
Een verzameling stromingsvisualisaties van vier sporten waarin vloeistofmechanica van cruciaal belang is: wielrennen, schaatsen, skeleton en zwemmen.
Voor Modemuze schreef conservator Anne-Karlijn van Kesteren een artikel over digitale mode. Je leest het artikel hier.
‘Als je haar maar goed zit’ zong de Nederlandse band Vulcano in 1983. Een geschiedenis van het kapsel.
Iemand op sneakers sneakers of gympen is een herkenbaar tafereel, maar toch bijzonder. Want nog geen halve eeuw geleden was het ondenkbaar om met dergelijke sportschoenen ‘zomaar’ op straat te lopen.
Deze bestekdelen liggen tegenwoordig netjes aan weerszijden van ons bord. Maar een paar eeuwen geleden was op tafel geen vork te bekennen. Bodemvondsten geven inzicht in die ontwikkeling.
Hoe heeft de helm zich ontwikkeld? En welke eisen stelt Defensie aan de moderne legerhelm?
Het locatiesymbool is een waar cultureel fenomeen, maar is sinds de opkomst van sociale media ook onderdeel van wie we (willen) zijn als persoon. Daarom zijn we vaak blind voor de gevaren die erin schuilen.
Juist de ring heeft voor veel mensen een symbolische betekenis. Voor hen is de ring veel meer dan ‘draagbaar geld’.
Wekelijks hebben meer dan één miljoen Nederlanders deze bijna meditatieve ervaring. Jong, oud, rijk, arm, man, vrouw, non-binair, zwart of wit, allemaal komen ze in het weekend samen om tegen die bal te trappen.
Lang geleden schoor men zich al met vuurstenen, schelpen, haaientanden en stukjes ijzer. Maar hoe ziet de geschiedenis van het scheerapparaat eruit? En wat heeft het voor de mens betekend?
De tijd en het modebeeld bepalen de schoonheidsidealen: het ene moment is een brede taille in de mode en het volgende moment willen we allemaal een smalle taille. Soms helpt ondergoed je om de gewenste idealen vorm te geven.
Via reclames bereiken ons vandaag de dag vooral westerse en binaire ideeën over gender en scheren.
Tegenwoordig worden sportschoenen ontworpen om je steeds betere prestaties te laten leveren.
Van nature worden je hersenen goed beschermd door je schedel. Onze hersenpan is echter niet bestand tegen een harde inslag tijdens een ongeluk of door kogels.
Een punt, een pijl of een druppel op een kaart op je telefoon; dat is hoe je vandaag de dag aangeeft waar je lichaam zich bevindt. Maar wie kan zich de telefooncel nog herinneren?
Vaker dan we ons misschien bewust zijn, gaat ontwerp de grens van ons lichaam over.
Voor sommige mensen is de fiets een simpel vervoersmiddel. Maar voor anderen is de fiets een manier van leven. “De fiets, de fiets en verder niets”, zei een van de bekendste Nederlandse berijders van een fiets, Joop Zoetemelk, al.
Je draagt een ring direct op je huid, maar deze is tegelijkertijd voor iedereen zichtbaar. Verbondenheid met een ander, een persoon of een groep kun je daardoor goed tonen met een ring.
Dat je eet met mes, vork en lepel is voor veel mensen normaal.
De regels bepalen niet alleen het spel, ze bepalen ook hoe je je als speler met de bal kunt bewegen over het veld.
Curvy billen en heupen, een wespentaille of een fitboyfiguur; door de eeuwen heen is het ideaalbeeld van ons lichaam vaak veranderd. Door middel van onderkleding proberen we zo dicht mogelijk bij dat ideaalbeeld te komen.
Een van de meest persoonlijke ontwerpen bevindt zich op je eigen hoofd.
Heera Shin onderzocht ze de ontwikkeling van de metaverse en avatars en vraagt zich af: hoe gaan we om met dit groeiende aantal avatars, onze digitale identiteiten?
De korte geschiedenis van digitale mode.
Nancy Bocken is hoogleraar Sustainable Business aan de Universiteit Maastricht. Voor De Verdieping duidt ze de impact van de mode-industrie op het milieu én deelt ze tips hoe zowel de overheid, sneakermarken en sneakerliefhebbers duurzamere keuzes kunnen maken.
Schoenen van duurzame materialen zoals appelleer, paddenstoelenleer en gerecycled rubber zien we steeds vaker terug als alternatief voor dierlijk leer. Waar ligt de potentie en waar liggen de uitdagingen?
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit. Fabrikanten denken vooral in winst, niet in verlies en al helemaal niet in verlies voor de planeet. Dat geldt ook voor de maker van je hypermoderne stampers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
De sneakerindustrie is gigantisch. In 2021 alleen al zijn er 1,2 miljard sneakers wereldwijd verkocht, bijna tweemaal zoveel als in 2012.
Sneakercultuur is inmiddels een wereldwijd fenomeen, maar ontstond lokaal, nog voor de opkomst van het internet. In de serie Sole Origins word je meegenomen naar steden die hier grote impact op hebben gehad.
In onze sneaker dictionary vind je een overzicht van de belangrijkste, meest gebruikte en soms ook gewoon leukste woorden.
De zool van een sneaker kan iedereen aanwijzen, maar wat is een upper? Waar zit de snor? En wat hebben het oogje en de veterstift gemeen? Ontdek het in deze sneakeranatomie.
Nog steeds blijft de sneaker onverminderd populair, zeker onder jongeren. Wereldwijd blijven subculturen specifieke modellen aan hun dagelijkse ‘uniform’ toevoegen.
In de jaren 90 kreeg de sneaker voet aan wal in Nederland dankzij gabbers en bubbling, maar ook in Londen ontstond een unieke manier om de sneaker te stylen.
In de jaren 80 ontstonden de eerste samenwerkingen. Dit bleef echter niet beperkt tot rolmodellen, ook de eerste collab met een winkel ontstond in deze tijd.
Sneakercultuur is overal dankzij de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
De sneakerindustrie is milieubelastend, maar inmiddels zijn er veel hoopgevende projecten in gang gezet om deze problemen aan te pakken.
De meeste sportschoenen die we als baanbrekend beschouwen, zijn ontwerpen voor de optimalisatie van sportprestaties. Uitgangspunten voor ontwerpers zijn eigenschappen als grip, pasvorm, stabiliteit, demping en energy-return.
In de jaren 90 wagen grote sportmerken zich buiten hun comfort zone, en gaan exclusieve samenwerkingen aan met kleine retailers en progressieve modeontwerpers.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
Afgerukte ledematen, ontbindende lijken en afstotelijke monsters. Net als in het posthumanisme staat in gothic het lichaam centraal. Toevallig? Volgens curator Tomas van den Heuvel niet.
Goth-muziek bestaat alweer zo'n veertig jaar, maar voor buitenstaanders blijft het moeilijk grip te krijgen op het onsterfelijke genre. Daarom een klaarstoomcursus door goth-kenner Marloes Bontje.
Ben je klaar voor de ultieme Netflix goth-binge? Met deze kijktips kom je de winter wel door!
Goth jaagt het gevoel van authenticiteit met overgave na, en schrikt er niet voor terug om dit gevoel op een kunstmatige manier op te roepen.
In de traditie van goth worden beelden, symbolen en stijlen naar hartenlust gemengd – het resultaat is een gedragen sfeer, die de fantasie prikkelt en de duisternis creëert. Goth is geen stijl in de traditionele zin, maar een gevoel.
De stad is in de goth traditie van de vroege twintigste eeuw een dreigende, onpersoonlijke, alles opslokkende metropool.
De subcultuur goth experimenteert als geen ander met gender, seksualiteit en stijl, en vindt zo steeds nieuwe betekenissen voor oude stereotypen.
Goth is een slagveld voor de grote kwesties van identiteit, individu en gemeenschap. Nu, én al in de negentiende eeuw.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In de Engelse literatuur ontstaat in de loop van de achttiende eeuw een verlangen naar de duistere middeleeuwen, een fascinatie met het bovennatuurlijke, met dood, verderf en het hellevuur. Het resultaat: de beroemde gothic novel.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Posthuman; als je ogen eenmaal geopend zijn zie je het overal. Maar wat is het eigenlijk? In deze terugkerende reeks legt conservator Fredric Baas het uit. In de eerste column focust Baas zich op het veranderende menselijke lichaam, iets wat Oostenrijkse ontwerpers in de jaren zestig al...
Parallel aan de tentoonstelling presenteert architekturtheorie.eu een selectie van films over en door de protagonisten van de tentoonstelling, oorspronkelijk gemaakt voor en uitgezonden door het ORF. De films zijn vaak net zo radicaal als de mensen, ideeën en het...
Na de tentoonstelling BodyDrift — Anatomies of the Future duikt Design Museum Den Bosch verder het thema ‘posthuman’ in. Onderzoeksassistent Marthe Oosting denkt dat we de posthuman hard nodig gaan hebben in de toekomst. Niet om onoverwinnelijke cyborgs te worden, maar...
Nederland kent een interessante geschiedenis als het gaat om de vertegenwoordiging tijdens internationale presentaties. De kans om ons land te presenteren tijdens wereldtentoonstellingen en internationale kunst- en architectuurbiënnales, politieke topbijeenkomsten en zelfs Olympische...
Het laatste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe hedendaagse ontwerpers zich verhouden tot de thema's van Papanek. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek. Dit is deel 2: ‘What do posthumans wear?’
Het thema posthuman gaat lang niet alleen over design. Ook van bepaalde muziek gaat je cyborghart harder kloppen. Welke platen horen volgens jou in deze posthuman platenkast?
Ons lijf wordt, bewust en onbewust, geanalyseerd en gedigitaliseerd waarbij het onderscheid tussen de private en publieke sfeer steeds meer vervaagt. Ontdek 'The Biometric Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek.