Op welke manier dragen digitale technologieën bij aan het oppoetsen en promoten van het klassieke beeld van de huisvrouw? Lees in dit artikel alles over de opkomst en betekenis van de #TradWife-trend.
Ruurd Kok is archeoloog, journalist en schrijver. Speciaal voor De Verdieping schreef hij onderstaand artikel.
‘Een zware helm, nauwsluitend om de slapen, mooi en kunstig bewerkt’. Zo beschreef de Griekse dichter Homerus (ca. 800 v.Chr. – ca. 750 v.Chr.) de helm van Achilles. Hij was een van de hoofdpersonen uit de Ilias, het heldenverhaal over de Trojaanse Oorlog. De moderne legerhelm lijkt amper op de oude, blinkende helmen met wuivende helmbossen. Hoe heeft de helm zich ontwikkeld? En welke eisen stelt Defensie aan de moderne legerhelm?
Homerus geeft een van de oudste beschrijvingen van een legerhelm. In de Ilias beschrijft hij de Trojaanse oorlog die zich enkele eeuwen voor zijn geboorte moet hebben afgespeeld, waarschijnlijk rond 1200 voor Christus.
Dat is aan het einde van de bronstijd, de periode van 2300 tot 800 voor Christus. In de bronstijd wisten onze voorouders de eerste bronzen voorwerpen te maken. Zodra de mens de techniek beheerste om uit brons zwaarden te vervaardigen, verschenen ook de eerste bronzen helmen. De helm is dus net zo oud als het eerste zwaard.
Oudste helmen
Al voordat mensen metaal gebruikten voor wapens en lichaamsbescherming gingen ze elkaar te lijf. Dat deden ze met stenen bijlen en jachtwapens met vuurstenen pijlpunten. Onbekend is hoe de lichaamsbescherming in de steentijd eruitzag. Zo kan een hoofdbescherming van wol of leer immers ook met een ander doel werden gedragen en is niet eenduidig aan te wijzen als helm. Maar met de komst van metaal wordt de helm herkenbaar als ontworpen hoofdbescherming.
De oudste Nederlandse helmen zijn bodemvondsten uit de Romeinse tijd. De alleroudste dateert uit de eerste eeuw voor Christus. Het is een Keltische helm die door een amateurarcheoloog is gevonden bij een zandafgraving aan de Maas bij Kessel. De helm is in verband gebracht met een veldslag van de Romeinse veldheer Julius Caesar. Waarschijnlijker is dat het voorwerp doelbewust als offer in de rivier is gedeponeerd. In de late prehistorie was dat een bekend ritueel.
Ook de oudste helm van de Lage Landen komt uit een rivier. Op ruim twintig kilometer over onze landsgrens is een bronzen helm opgebaggerd uit de Schelde bij het plaatsje Schoonaarde, ten oosten van Gent. De unieke uit bronsblik vervaardigde helm dateert uit de late bronstijd (1100v.Chr. – 800 v.Chr.).
Stahlhelm
De helm heeft in de loop der eeuwen allerlei vormen gehad. De vormgeving werd vooral bepaald door de wapens waartegen de helm bescherming moest bieden. Een collectie blinkende helmen in het Nationaal Militair Museum laat zien dat het beschermende hoofddeksel in de loop der tijd steeds kleiner werd. Rond 1700 werd de helm vervangen door allerlei andere vormen van hoofdbescherming, zoals hoeden. Helmen werden daarna nog wel gedragen door ruiters, die elkaar aanvielen met lansen en zwaarden.
De helm keerde terug bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914. Duitse militairen droegen de eerste oorlogsjaren nog de negentiende-eeuwse ‘Pickelhaube’, gemaakt van geperst leer en koper. Deze karakteristieke helm was genoemd naar de metalen punt boven op de helm, de ‘Pickel’, waarop een slag met een sabel zou moeten afketsen. Dit model bood echter onvoldoende bescherming in deze eerste moderne oorlog, waarin de legers elkaar bestookten met exploderende granaten.
Daarom deed in 1916 de ‘Stahlhelm’ zijn intrede aan Duitse zijde van het front. Een studie naar opgelopen hoofdwonden van soldaten in de loopgraven bepaalde het design van deze helm. Door de kenmerkende rand van deze nieuwe stalen helm werden het hoofd en de nek van een soldaat beter beschermd tegen rondvliegende puinstukken en granaatscherven.
Symbool
Ook in de Tweede Wereldoorlog droegen Duitse troepen de succesvolle Stahlhelm. Conservator Dirk Staat van het Nationaal Militair Museum schetst de ontwikkeling van het model aan de hand van de Duitse Luftwaffe-helm, die wordt uitgeleend voor de expositie in het Design Museum. Volgens Staat werd het oorspronkelijke model uit 1916 een paar keer versimpeld. De laatste verbetering dateert uit 1942 met de M42: “Het enige wat telde bij dit model was een snellere en eenvoudiger productie”, legt hij uit.
De Stahlhelm werd symbool voor nazi-Duitsland. Vanwege deze associatie stapte het Duitse leger na de Tweede Wereldoorlog dan ook direct over op de Amerikaanse legerhelm. Het oude model bleef alleen bij de brandweer nog in gebruik. Ook enkele Zuid-Amerikaanse legers hebben de Duitse legerhelm nog jarenlang gedragen.
Fritz
De herinnering aan die typisch Duitse oorlogshelm kwam terug toen het Amerikaanse leger begin jaren tachtig hun metalen helm verving voor een nieuw model. Militairen noemden dit nieuwe type de Kevlar, naar de supersterke synthetische vezels waarvan de helm gemaakt werd. De vorm van deze helm riep associaties op met de Stahlhelm. Vandaar dat het nieuwe model in de media al snel bekend stond als de ‘Fritz’, naar de scheldnaam voor Duitsers.
Dezelfde associatie diende zich aan toen het Nederlandse leger begin jaren negentig een nieuwe lichtgewicht gevechtshelm wilde invoeren. Terwijl de Koninklijke Landmacht blij was met de nieuwe helm, maakten Joodse organisaties in de zomer van 1993 bezwaar tegen het zogenoemde ‘Duitse model’. Historicus Lou de Jong (1914 – 2005) meende dat ‘men geen rekening hield met de gevoelens die bij veel Nederlanders leven’. Ook bij oud-verzetsstrijders werd een ‘gevoelige snaar’ geraakt, toen de helm in najaar 1995 werd ingevoerd.
Inmiddels is Defensie bezig met invoering van het allernieuwste model legerhelm, de Galvion Viper P6N. “Qua vorm sterk lijkend op een Stahlhelm”, legt industrieel ontwerper Pim Rensink uit. Hij is werkzaam bij een speciale TNO-afdeling die voor Defensie onderzoek doet naar nieuwe beschermingsmiddelen. Ondanks het feit dat ook deze helm lijkt op de Duitse oorlogshelm, roept dit model geen negatieve associaties meer op bleek uit een onderzoek onder burgers en militairen.
Moderne gevechtshelmen
Rensink weet welke eisen gesteld worden aan moderne gevechtshelmen. Schietproeven geven bijvoorbeeld informatie over de mate waarin een helm indeukt door de inslag van een projectiel. “Een helm moet dus ver genoeg van het hoofd af staan om ruimte te geven aan die indeuking. Daarbij moet worden gezocht naar een balans met het draagcomfort en het gewicht. Hoe groter de helm, des te zwaarder die wordt”, legt Rensink uit.
Een helm moet een militair bovendien zo min mogelijk belemmeren. “De helm is in feite een last”, legt Rensink uit. Vrij zicht en bewegingsvrijheid zijn belangrijke eisen: “Een brede rand beschermt meer, maar belemmert ook het zicht. Oren moeten vrij zijn om de richting van geluid te kunnen horen, vooral ’s nachts.”
De tijd dat legers duidelijk herkenbaar waren aan het type helm is voorbij: “De helm is ontwikkeld tot een optimale vorm. Verschillende commerciële fabrikanten leveren nu een vergelijkbaar model aan meerdere landen”, verklaart Rensink. Vanuit het naoorlogse militaire bondgenootschap van de NAVO is het bovendien praktisch dat verschillende legers dezelfde spullen hebben. Alleen het camouflagepatroon verschilt nog per land.
Imponeren
Vroeger speelde het imponeren van de vijand een belangrijke rol bij de vormgeving van helmen. Zo werden leeuwenkoppen aangebracht als versiering om indruk te maken op de tegenstander. Bij het ontwerp van de moderne legerhelm is dat imponeren niet meer aan de orde.
Volgens conservator Staat is een militair die een helm draagt ‘op zichzelf’ al indrukwekkend genoeg: “Terugkijkend in de geschiedenis zie je dat militairen bij overgave hun helm afdoen, om minder imponerend over te komen. Vanuit hetzelfde idee deden Nederlandse militairen hun helm af bij patrouilles tijdens recente missies in Irak en Afghanistan. Zonder spiegelende zonnebril en zonder helm konden ze makkelijker contact maken met de lokale bevolking.” Deze aanpak werd de ‘Dutch Approach’ genoemd.
De helm is ‘een definiërend hoofddeksel’, aldus Staat. “Het definieert iemand als strijder, zonder helm ben je meer burger.” De helm als symbool van de krijger. Waarschijnlijk was juist deze betekenis ook de reden dat helmen in de late prehistorie als offers in rivieren werden gedeponeerd.
Gerelateerde verdieping items
Dit zijn de zeven designklassiekers van dance volgens journalist Jeroen Junte.
Van eurodance tot techno en van illegale raves tot het Rotterdam Terror Corps die het orgel van de Laurenskerk bespeeld. Een selectie aan documentaires om te kijken.
Ooit was een pil een pil. Nu komt xtc in allerlei kleuren en logo’s voor, van Netflix tot Super Mario. Wat is het effect daarvan?
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
Hoe kwam de fiets eigenlijk tot ontwikkeling? Wat gebeurde er op dat gebied rond 1900 in Nederland? En wat was de rol van het Groninger merk Fongers?
Christina Cogdell schreef speciaal voor De Verdieping een essay over eugenetica als sociale stroomlijning.
Een verzameling stromingsvisualisaties van vier sporten waarin vloeistofmechanica van cruciaal belang is: wielrennen, schaatsen, skeleton en zwemmen.
Voor Modemuze schreef conservator Anne-Karlijn van Kesteren een artikel over digitale mode. Je leest het artikel hier.
‘Als je haar maar goed zit’ zong de Nederlandse band Vulcano in 1983. Een geschiedenis van het kapsel.
Iemand op sneakers sneakers of gympen is een herkenbaar tafereel, maar toch bijzonder. Want nog geen halve eeuw geleden was het ondenkbaar om met dergelijke sportschoenen ‘zomaar’ op straat te lopen.
Deze bestekdelen liggen tegenwoordig netjes aan weerszijden van ons bord. Maar een paar eeuwen geleden was op tafel geen vork te bekennen. Bodemvondsten geven inzicht in die ontwikkeling.
Het locatiesymbool is een waar cultureel fenomeen, maar is sinds de opkomst van sociale media ook onderdeel van wie we (willen) zijn als persoon. Daarom zijn we vaak blind voor de gevaren die erin schuilen.
Sekspeeltjes zijn mateloos populair. Toch was het gebruik ervan niet altijd zo vanzelfsprekend.
Juist de ring heeft voor veel mensen een symbolische betekenis. Voor hen is de ring veel meer dan ‘draagbaar geld’.
Wekelijks hebben meer dan één miljoen Nederlanders deze bijna meditatieve ervaring. Jong, oud, rijk, arm, man, vrouw, non-binair, zwart of wit, allemaal komen ze in het weekend samen om tegen die bal te trappen.
Lang geleden schoor men zich al met vuurstenen, schelpen, haaientanden en stukjes ijzer. Maar hoe ziet de geschiedenis van het scheerapparaat eruit? En wat heeft het voor de mens betekend?
De tijd en het modebeeld bepalen de schoonheidsidealen: het ene moment is een brede taille in de mode en het volgende moment willen we allemaal een smalle taille. Soms helpt ondergoed je om de gewenste idealen vorm te geven.
Via reclames bereiken ons vandaag de dag vooral westerse en binaire ideeën over gender en scheren.
Tegenwoordig worden sportschoenen ontworpen om je steeds betere prestaties te laten leveren.
Van nature worden je hersenen goed beschermd door je schedel. Onze hersenpan is echter niet bestand tegen een harde inslag tijdens een ongeluk of door kogels.
Vaker dan we ons misschien bewust zijn, gaat ontwerp de grens van ons lichaam over.
Voor sommige mensen is de fiets een simpel vervoersmiddel. Maar voor anderen is de fiets een manier van leven. “De fiets, de fiets en verder niets”, zei een van de bekendste Nederlandse berijders van een fiets, Joop Zoetemelk, al.
Je draagt een ring direct op je huid, maar deze is tegelijkertijd voor iedereen zichtbaar. Verbondenheid met een ander, een persoon of een groep kun je daardoor goed tonen met een ring.
Dat je eet met mes, vork en lepel is voor veel mensen normaal.
De regels bepalen niet alleen het spel, ze bepalen ook hoe je je als speler met de bal kunt bewegen over het veld.
Curvy billen en heupen, een wespentaille of een fitboyfiguur; door de eeuwen heen is het ideaalbeeld van ons lichaam vaak veranderd. Door middel van onderkleding proberen we zo dicht mogelijk bij dat ideaalbeeld te komen.
Een van de meest persoonlijke ontwerpen bevindt zich op je eigen hoofd.
Heera Shin onderzocht ze de ontwikkeling van de metaverse en avatars en vraagt zich af: hoe gaan we om met dit groeiende aantal avatars, onze digitale identiteiten?
Nancy Bocken is hoogleraar Sustainable Business aan de Universiteit Maastricht. Voor De Verdieping duidt ze de impact van de mode-industrie op het milieu én deelt ze tips hoe zowel de overheid, sneakermarken en sneakerliefhebbers duurzamere keuzes kunnen maken.
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
Sneakercultuur is inmiddels een wereldwijd fenomeen, maar ontstond lokaal, nog voor de opkomst van het internet. In de serie Sole Origins word je meegenomen naar steden die hier grote impact op hebben gehad.
In onze sneaker dictionary vind je een overzicht van de belangrijkste, meest gebruikte en soms ook gewoon leukste woorden.
Nog steeds blijft de sneaker onverminderd populair, zeker onder jongeren. Wereldwijd blijven subculturen specifieke modellen aan hun dagelijkse ‘uniform’ toevoegen.
In de jaren 90 kreeg de sneaker voet aan wal in Nederland dankzij gabbers en bubbling, maar ook in Londen ontstond een unieke manier om de sneaker te stylen.
In de jaren 80 ontstonden de eerste samenwerkingen. Dit bleef echter niet beperkt tot rolmodellen, ook de eerste collab met een winkel ontstond in deze tijd.
Sneakercultuur is overal dankzij de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
In de jaren 90 wagen grote sportmerken zich buiten hun comfort zone, en gaan exclusieve samenwerkingen aan met kleine retailers en progressieve modeontwerpers.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
Afgerukte ledematen, ontbindende lijken en afstotelijke monsters. Net als in het posthumanisme staat in gothic het lichaam centraal. Toevallig? Volgens curator Tomas van den Heuvel niet.
Goth-muziek bestaat alweer zo'n veertig jaar, maar voor buitenstaanders blijft het moeilijk grip te krijgen op het onsterfelijke genre. Daarom een klaarstoomcursus door goth-kenner Marloes Bontje.
Ben je klaar voor de ultieme Netflix goth-binge? Met deze kijktips kom je de winter wel door!
Goth jaagt het gevoel van authenticiteit met overgave na, en schrikt er niet voor terug om dit gevoel op een kunstmatige manier op te roepen.
In de traditie van goth worden beelden, symbolen en stijlen naar hartenlust gemengd – het resultaat is een gedragen sfeer, die de fantasie prikkelt en de duisternis creëert. Goth is geen stijl in de traditionele zin, maar een gevoel.
De stad is in de goth traditie van de vroege twintigste eeuw een dreigende, onpersoonlijke, alles opslokkende metropool.
De subcultuur goth experimenteert als geen ander met gender, seksualiteit en stijl, en vindt zo steeds nieuwe betekenissen voor oude stereotypen.
Goth is een slagveld voor de grote kwesties van identiteit, individu en gemeenschap. Nu, én al in de negentiende eeuw.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In de Engelse literatuur ontstaat in de loop van de achttiende eeuw een verlangen naar de duistere middeleeuwen, een fascinatie met het bovennatuurlijke, met dood, verderf en het hellevuur. Het resultaat: de beroemde gothic novel.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Posthuman; als je ogen eenmaal geopend zijn zie je het overal. Maar wat is het eigenlijk? In deze terugkerende reeks legt conservator Fredric Baas het uit. In de eerste column focust Baas zich op het veranderende menselijke lichaam, iets wat Oostenrijkse ontwerpers in de jaren zestig al...
Parallel aan de tentoonstelling presenteert architekturtheorie.eu een selectie van films over en door de protagonisten van de tentoonstelling, oorspronkelijk gemaakt voor en uitgezonden door het ORF. De films zijn vaak net zo radicaal als de mensen, ideeën en het...
Na de tentoonstelling BodyDrift — Anatomies of the Future duikt Design Museum Den Bosch verder het thema ‘posthuman’ in. Onderzoeksassistent Marthe Oosting denkt dat we de posthuman hard nodig gaan hebben in de toekomst. Niet om onoverwinnelijke cyborgs te worden, maar...
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek. Dit is deel 2: ‘What do posthumans wear?’
Het thema posthuman gaat lang niet alleen over design. Ook van bepaalde muziek gaat je cyborghart harder kloppen. Welke platen horen volgens jou in deze posthuman platenkast?
Ons lijf wordt, bewust en onbewust, geanalyseerd en gedigitaliseerd waarbij het onderscheid tussen de private en publieke sfeer steeds meer vervaagt. Ontdek 'The Biometric Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek.