Hoe kan het dat de vrouwen die ooit de pioniers waren binnen de ict, langzaam uit het vak zijn verdwenen? Ontdekt in dit artikel hoe het begon bij de eerste Nederlandse computer en wat er nodig is om de vrouwen weer aan de knoppen te krijgen
“Wanneer wereldwijde klimaatbeheersing mogelijk wordt, zullen al onze huidige bezigheden misschien kleinigheden lijken. We moeten onszelf niet voor de gek houden: zodra zulke mogelijkheden werkelijkheid worden, zullen ze worden benut.” – John von Neumann, wetenschapper, 1953.[1]
Na Tweede Wereldoorlog volgde een periode van spanning tussen de twee supermachten; de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Ook het weer en het klimaat raakten verstrikt in deze “Koude Oorlog”. Er kwamen nieuwe technieken om het weer te modelleren en zelfs te voorspellen, zoals de satelliet.
Volgens sommige onderzoekers was menselijke controle over de atmosfeer binnen handbereik. Sovjetwetenschappers stelden voor om de ijskappen te smelten voor een aangenamer klimaat. Het Amerikaanse leger financierde experimenten om wolken te laten regenen.
In de jaren 70 begon dit zelfverzekerde en optimistische beeld te kantelen. In 1977 werd een internationaal verdrag gesloten tegen “milieumodificatie” voor militaire toepassingen. De weerexperimenten verliepen teleurstellend; de verwachte praktische toepassingen bleven uit. Bovendien groeide het wetenschappelijke bewijs dat de mensheid het klimaat onbedoeld veranderde, dankzij de uitstoot van broeikasgassen. De publieke aandacht verschoof van regionale weerpatronen naar het wereldwijde klimaat.
Regenmakers
Mensen proberen het weer al duizenden jaren te beïnvloeden met gebeden of rituelen. Delen van Duitsland en Oostenrijk kennen een traditie van Wetterschiessen. Met pijl-en-boog of een gezegend geweer schoten boeren op donderwolken om de hagel te verdrijven. In 1896 gebruikte wijnboer Albert Stiger deze praktijk als basis voor een nieuwe theorie. Volgens Stiger kon de knal van een groot, trechtervormig kanon dreigende hagelwolken uit balans brengen. Dit zou hagelstenen klein houden en zo de oogst beschermen.[2] De effectiviteit van hagelkanonnen is nog altijd niet wetenschappelijk bewezen. Toch maken boeren in Europa en de VS er nog altijd gebruik van om hun oogst te beschermen.
Cloud seeding
In de jaren 40 haalden de Amerikaanse wetenschappers Irving Langmuir en Vincent Schaefer regelmatig het nieuws met hun onderzoek naar “wolkzaaiing” of cloud seeding. Met deze techniek worden er speciale zout- of ijsdeeltjes in wolken gestrooid. De bevroren waterdamp rond deze deeltjes zou dan als neerslag naar beneden vallen. Voor de oorlog had de Nederlander August Willem Veraart al vergelijkbare experimenten gedaan.[3] Langmuir en Schaefer boekten succes met laboratoriumproeven in een ijskast. Maar het lukte niet om te bewijzen dat dit ook werkte in de open lucht. Het wetenschappelijke bewijs voor cloud seeding blijft onzeker, al wordt de techniek in sommige landen nog steeds toegepast.
Technologie in de Koude Oorlog
In de vroege Koude Oorlog overheerste een optimistisch beeld van technologie en wetenschap. Dit optimisme had zowel een oorlogszuchtige als een vreedzame kant. In de VS werd ‘kunstmatige regen’ gepromoot als een manier om boeren te helpen. Tijdens de Vietnamoorlog probeerde het leger met deze techniek echter ook opzettelijk modderstromen te veroorzaken, onder de codenaam Operation Popeye.[4] In 1983 stelde de Amerikaanse astronoom Carl Sagan dat een kernoorlog zou leiden tot grote stofwolken in de atmosfeer. De aarde zou lijden onder een verwoestende ‘nucleaire winter’. Sagans theorie was omstreden, maar wakkerde zowel in Amerika als in de Sovjet-Unie protest aan tegen de kernwapenwedloop.[5]
Bronnen
[1] “After global climate control becomes possible, perhaps all our present involvements will seem simple. We should not deceive ourselves: once such possibilities become actual, they will be exploited.” John von Neumann, “Can We Survive Technology?”, Fortune, Juni 1955. Geciteerd in: F Bródy and T Vámos (reds.), The Neumann Compendium, vol. 1, World Scientific Series in 20th Century Mathematics (WORLD SCIENTIFIC, 1995), 672-673. URL Can We Survive Technology? (uchicago.edu).
[2] Manuel Kaiser, „Trigger – Kleiner Auslöser mit großer Wirkung. Genealogie einer Denkfigur der Wetter- und Klimabeeinflussung“ in Dritte Natur 3:1 (2021), pp. 74-75.
[3] James Rodger Fleming, Fixing the Sky: The Checkered History of Weather and Climate Control (New York: Columbia University Press, 2010), p. 142.
[4] James Rodger Fleming, “The Pathological History of Weather and Climate Modification: Three Cycles of Promise and Hype,” Historical Studies in the Physical and Biological Sciences 37, no. 1 (September 1, 2006): 3–25, https://doi.org/10.1525/hsps.2006.37.1.3. Zie ook: Kristine Harper, Make It Rain: State Control of the Atmosphere in Twentieth-Century America (Chicago London: The University of Chicago Press, 2017), pp. 207-208.
[5] Paul Rubinson, “The Global Effects of Nuclear Winter: Science and Antinuclear Protest in the United States and the Soviet Union during the 1980s,” Cold War History 14, no. 1 (January 2, 2014): 47–69, https://doi.org/10.1080/14682745.2012.759560.
Gerelateerde verdieping items
Thijs Gras is historicus en ambulanceverpleegkundige. Hij schreef boeken over de geschiedenis van de ambulancezorg, maar heeft ook een fascinatie voor de geschiedenis van couveuses. Speciaal voor De Verdieping schreef hij binnen het thema van de tentoonstelling Vrouwen als technologie een artikel...
Hoe kwam de thematiek van de tentoonstelling Vrouwen als technologie tot stand? Diverse boeken hielpen de thema's te definiëren, objecten te duiden en nieuwe verbanden te leggen. In deze shortlist vind je alle titels op een rij: van historische analyses tot kritische en theoretische beschouwingen.
Veranderingen waar de hele planeet mee te maken heeft, vereisen een wereldwijde visie op samenwerking, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid. Kan de mensheid zo’n wereld vormgeven?
Nu de aarde zo snel opwarmt, krijgt de oude droom van het “designerklimaat” een nieuwe betekenis. Wat als we het teveel aan CO2 weer uit de lucht konden verwijderen? Wat als we de straling van de zon konden dimmen?
Krankzinnige wetenschappers, laserstralen vanuit de ruimte, mysterieuze satellieten… de verbeelding is vaak krachtiger dan de wetenschappelijke of technische werkelijkheid.
Vanaf 1850 leidde de ontdekking van een vroegere ijstijd in Europa tot discussies over de oorzaken van klimaatverandering. Deze discussies versterkten het idee dat menselijke activiteiten het klimaat konden veranderen. Een rotsvast geloof in de kracht van de vooruitgang raakte wijdverbreid.
Wereldwijd beïnvloeden mensen en hun omgeving elkaar al duizenden jaren. Tot op de dag van vandaag wordt de natuur met specifieke ontwerpen en producten ‘getemd’ en winstgevend gemaakt.
De gevolgen van menselijk handelen op de natuur werden lang vooral op lokale schaal waargenomen. Het beeld van het klimaat als een globaal en complex systeem won vanaf de 20e eeuw sterk aan invloed. Dit was deels te danken aan de opkomst van de moderne klimaatwetenschap.
Hoofd curator Yassine Salihine neemt je aan de hand van 5 objecten mee in de tentoonstelling 'Dance - design van een cultuur'.
De apparaten waarmee elektronische muziek in het begin werden gemaakt besloegen hele kamers. De ontwikkeling van transistoren en chips leidt tot een steeds snellere miniaturisering en daarmee ook prijsverlaging van elektronische instrumenten als synthesizers en drumcomputers.
Vlinders in je buik, geen hap door je keel krijgen, de hele dag dagdromen en iedere vijf minuten je telefoon checken om te kijken of je een nieuw berichtje hebt ontvangen: verliefd zijn is magisch.
Over stroomlijning, zowel de ontwerpstijl als het wetenschappelijke fenomeen, is en wordt nog steeds veel geschreven. Een selectie aan historische boeken van conservator Tomas van den Heuvel.
In onze auto’s zijn we afgesloten van de wereld om ons heen en gaan we vaak zo snel dat we zelfs niet kunnen zien wie er naast ons rijdt.
Een punt, een pijl of een druppel op een kaart op je telefoon; dat is hoe je vandaag de dag aangeeft waar je lichaam zich bevindt. Maar wie kan zich de telefooncel nog herinneren?
Vaker dan we ons misschien bewust zijn, gaat ontwerp de grens van ons lichaam over.
We scheppen, planten en harken erop los, om daarna de tuin te bewateren en te laten groeien. De gieter is hiervoor een typisch en herkenbaar ontwerp.
Hoe werkt de vleugel van een vliegtuig?
Zonneauto’s moeten zo efficiënt mogelijk zijn en worden daarom helemaal gestroomlijnd. In deze video vertelt Luc Evertzen van Solar Team Twente je meer over het belang van stroomlijning bij zonneauto’s.
Wielrenster Ellen van Dijk is zevenvoudig wereldkampioen en zette in 2022 het werelduurrecord op haar naam. In deze video vertelt ze waarom stroomlijning voor haar belangrijk is.
In de zoektocht naar de ideale stroomlijn wordt vaak gekeken naar de natuur. Maar waar hebben we het eigenlijk over als we het hebben over gestroomlijnde dieren?
Wat is een stroomlijn? En wat is luchtweerstand? In deze video legt Thijs van Druenen van Technische Universiteit Eindhoven je de basis uit.
Juist in onze tijd van klimaatontwrichting en brandstofschaarste staat het terugdringen van luchtweerstand weer hoog op de agenda van ontwerpers.
Aero-of hydrodynamica is cruciaal voor snelheidssporten als zwemmen, wielrennen, schaatsen, bobsleeën en skiën.
Het gestroomlijnde design ging in zijn hoogtijdagen samen met bepaalde moderne idealen.
De stroomlijn kondigde een nieuw soort moderniteit aan.
In veel vroege experimenten werd de luchtweerstand van verschillende vormen met elkaar vergeleken om zo de perfecte vorm te achterhalen.
De nieuwe mogelijkheden voor vooruitgang hadden grote invloed op de kunst en de populaire cultuur.
De term “stroomlijn” komt oorspronkelijk uit de wetenschap en de techniek, maar wat is het?
Leren van de natuur dus toch heel nuttig zijn om aerodynamische ontwerpen te maken.
De korte geschiedenis van digitale mode.
De sneakerindustrie is milieubelastend, maar inmiddels zijn er veel hoopgevende projecten in gang gezet om deze problemen aan te pakken.
De meeste sportschoenen die we als baanbrekend beschouwen, zijn ontwerpen voor de optimalisatie van sportprestaties. Uitgangspunten voor ontwerpers zijn eigenschappen als grip, pasvorm, stabiliteit, demping en energy-return.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
Geen project werd zozeer het uithangbord van het moderne Nederland als de luchthaven Schiphol in de buurt van Amsterdam. Van een eenvoudig vliegveld met beperkte faciliteiten wilde de directie met een totaal nieuw ontwerp aansluiten bij het groeiende internationale luchtverkeer.
Nederland kent een interessante geschiedenis als het gaat om de vertegenwoordiging tijdens internationale presentaties. De kans om ons land te presenteren tijdens wereldtentoonstellingen en internationale kunst- en architectuurbiënnales, politieke topbijeenkomsten en zelfs Olympische...
De Oosterscheldekering in 1986 was de afronding van het Deltaplan, en betekende het einde van een tijdperk van het maakbare Nederlandse landschap. In deze periode werd het landschap ook steeds meer voor recreatieve doeleinden gebruikt - met de experience parken van Center Parcs als resultaat.
De woningbouw na de Tweede Wereldoorlog werd gekleurd door schaarste en grootschalige volkshuisvesting. Er was in de sociale woningbouw een element van volksopvoeding aanwezig: goede woningen met voldoende buitenruimte en goede werkomstandigheden zouden vanzelfsprekend leiden tot zowel...
Het laatste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe hedendaagse ontwerpers zich verhouden tot de thema's van Papanek. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
In het tweede deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ leer je Papanek beter kennen. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Het eerste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat de invloeden, wisselwerkingen en creatieve verbindingen in het leven en werk van Papanek zien. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.