Onderzoeker en curator Lua Vollaard schreef speciaal voor De Verdieping een artikel over haar bevindingen van het archiefonderzoek van de Philips halfgeleiderfabriek in Nijmegen. Hoe verdwenen de 'nette meisjes' met 'handwerkvaardigheden' die in Nijmegen cruciale microchips maakten uit de...
Door Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future.
Er is een Amerikaans gezegde dat luidt; ‘Voor iemand met een hamer is alles een spijker.’ In deze context betekent het dat als je – zoals ik – eenmaal de posthuman-bril hebt opgezet dat dan veel van wat je ziet die trekken krijgt. Maar als het zuiver om mijn subjectieve waarneming zou gaan dan is deze constatering niet meer dan een open deur en dooddoener inéén. Zoals de tentoonstelling BodyDrift echter wil laten zien zijn de ontwikkelingen die binnen het posthuman veld worden beschreven en geduid wel degelijk gaande en zelfs uitermate actueel en urgent. Ze strekken zich uit over alle mogelijke maatschappelijke domeinen en dus ook – zo hoop ik hier aan te tonen – richting de muziek.
Een relatief vroeg voorbeeld van een rechtstreekse wijze waarop deze beïnvloeding kan worden aangetoond is dat Marilyn Manson in 2000 een eigen platenlabel oprichtte genaamd Posthuman Records. Al is er in het korte bestaan van het label maar één plaat op uitgebracht. Marilyn Manson zelf zou zeker niet misstaan in deze lijst. Björk zou mijns inziens een andere ‘obvious contender’ kunnen zijn. We proberen echter hier het platgetreden pad te vermijden. Waarbij natuurlijk voor ogen (oren?) moet worden gehouden dat er in dit geval geen sprake is van exacte wetenschap – voor zover dat binnen het domein van de geesteswetenschappen überhaupt het geval kan zijn. Maar goed, hier een eerste aanzet tot een ‘Posthuman Platenkast’. Heb je zelf andere suggesties voor perfecte posthuman platen? Stuur ze naar communicatie@designmuseum.nl, en we nemen ze op in deze platenkast.
PC Music, ingezonden door Ralph-Hermen Huiskamp (popjournalist)
Muziek is misschien wel de oudste kunstvorm. Of het nou trance-opwekkende ritmes zijn, enorme opera’s, of een Jackson 5-hit waarop een kleuter meteen gaat dansen als ‘ie wordt opgezet. Zodra geluiden geordend worden, doet het iets met ons mensen. En dat kan net zo goed fysiek als emotioneel zijn. Maar wat nou als je popmuziek neemt en alles waar je normaal een connectie mee maakt, kunstmatig opblaast tot buitenaardse proporties? Om daarachter te komen kan je het best in de catalogus van label PC Music duiken.
Het beste voorbeeld daarvan is QT. Dat is geen echte zangeres, maar een avatar verzonnen door labelbaas A.G. Cook en producer Sophie. Haar enige single, ‘Hey QT’, klinkt als alles wat de laatste twintig jaar op de radio klonk, maar dan alsof een algoritme uit 2049 er de ultieme hit van heeft gemaakt. De tekst en melodie zijn zo zoet dat je er onpasselijk van wordt, we komen benen te kort om op de breaks te kunnen dansen en de productie glimt alsof Jeff Koons hem heeft uitgehouwen. Net zo onweerstaanbaar als ongemakkelijk. Als je dit hoort, is de vraag niet langer of wij als cyborgs ooit over cyborgschapen zullen dromen. Maar eerder of PC Music dan de hitlijsten zal aanvoeren.
Laurel Halo – Quarantine (2012), ingezonden door Dieuwertje van Schadewijk
Voor de ‘posthumane platenkast’ zou ik graag het album Quarantine (2012) van Laurel Halo willen aanbevelen. Deze plaat is inmiddels uitgegroeid tot een ‘moderne’ klassieker binnen de elektronische muziek, en dat heeft onder meer te maken met de nogal onconventionele wijze waarop Halo haar stem gebruikt. Die stem is op momenten duidelijk gemanipuleerd en vervormd, en op andere momenten radicaal en pijnlijk ‘menselijk’. Omvat Quarantine inderdaad een ‘pijnlijk menselijke’ realiteit, of maakt ze juist invoelbaar hoe de notie van ‘menselijkheid’ en menselijke subjectiviteit misschien steeds verder uit het zicht verdwijnt?
Dominik Eulberg – Mannigfaltig (2019)
De Duitse DJ en producer Dominik Eulberg is een fervent vogelaar maar voor zijn laatste plaat breidde hij zijn aandachtsgebied uit naar de gehele dierenwereld. De opeenvolgende nummers van het album corresponderen telkens met de (Duitse) naam van een dier of insect waar een getal in voorkomt Het eerste nummer luistert bijvoorbeeld naar de titel; ‘Eintagsflieg’. Dat nummer is trouwens ook meteen een nieuwe binnenkomer op een eigen lijst die ik bijhoud: ‘Songs I Want Played At My Funeral’. Wat dit prachtige album mijns inziens Posthuman maakt, is het feit dat Eulberg hier letterlijk stem geeft aan de binnen de Posthuman theorie vaak aangehaalde ‘meerstemmigheid’. Daarmee wordt veelal gedoeld op het loslaten van het witte en hetero-normatieve perspectief dat dominant is in onze samenleving. Naast veronachtzaamde groepen als vrouwen en minderheden strekt deze veelstemmigheid zich idealiter ook uit naar entiteiten met ‘non-human agency’ zoals de planten- en dierenwereld. Hoe mooi dat zou kunnen klinken horen we bij Eulberg.
Kenji Kawai – Ghost in the Shell soundtrack (1995)
De klassieke anime waarvan deze muziek de begeleiding vormt, is gesneden koek voor elke fan van het genre. Dit epos is feitelijk de Japanse tegenhanger van Bladerunner. Qua onderwerp is het verband met het Posthuman thema dus snel gelegd; een sciencefiction film over cyborgs. Dat zegt natuurlijk niet perse iets over de soundtrack. Een goede ‘score’ is immers niet alleen evocatief in samenhang met de bijbehorende film maar kan ook op zichzelf staan. Dat is hier zeker het geval. Het geluidspalet is minimalistisch en oneindig subtiel op de wijze die we van een Japanse productie mogen verwachten. Een somber en krachtig ritme bepaalt de meeste tracks. De hartslag van een wereld die zich – net als bij Bladerunner – afspeelt in een zogenoemde ‘used future’. Een toekomst die een morsige versie is van de beloftevolle visoenen van vandaag. In dat ambigue karakter. tegelijkertijd onheilspellend als troostrijk, schuilt het Posthuman-karakter van deze plaat. Ze schetst een wereld waar we voor gewaarschuwd worden met daarin bovendien de transhumanistische belofte (of dreiging) van een intelligentie die superieur is aan de onze
Follakzoid – I (2019)
Om niet alleen aan de – in dit opzicht allicht voor de hand liggende – elektronische kant van het spectrum te blijven, sluiten we af met wat meer instrumentale muziek. Het is allicht voor de hand liggend daarbij terug te grijpen naar de psychedelische muziek van de jaren zestig. [Gemotiveerde suggesties dienaangaande zijn welkom!] Maar waarom terugkijken als er ook nu nog geweldig gefreakte muziek wordt gemaakt. Schatplichtig aan drone en stoner muziek brengt Chili ons Follakzoid. Het gaat hier overigens, in weerwil van de titelaanduiding, om alweer hun vierde album. De columnist van de Volkskrant omschreef deze release als; “… een soort psychedelische krautrock, alsof Brian Eno en Can staan te jammen op een nevelige bergtop in de Andes.” Wat de plaat naar mijn gevoel goed weergeeft is de vervreemding en ‘otherworldiliness’ die het Posthuman thema kenmerkt. Deze is hybride van karakter; de posthuman is niet volstrekt onherkenbaar maar wel wezenlijk vreemd. Op soortgelijkje wijze is deze muziek soms schatplichtig aan het verleden – zoals ook de recensist aangeeft – maar vaker is zij letterlijk ongehoord. Wat Follakzoid laat horen is dat er na de Apocalyps (toch nog) een andere wereld op ons lijkt te wachten. Happy trails!
Gerelateerde verdieping items
Sex historian and journalist Hallie Lieberman explores a Dutch design legacy of sextoys. In this exclusive article for the Third Floor, she writes how Jandirk Groet, designer of Fokker airplanes, partnered with American feminist porn director Candida Royalle to create Natural Contours.
Tim Gouw is schrijver en thuisblijfvader. Hij schrijft en spreekt over (gelijkwaardig) ouderschap en de rolverdeling die daarbij komt kijken. Speciaal voor De Verdieping schreef hij een essay in het kader van de tentoonstelling Vrouwen als technologie. Hij vraagt zich af: als AI massaal...
NEMO Kennislink publiceerde een artikel dat aanhaakt op enkele objecten uit de tentoonstelling Vrouwen als technologie. Hoe verdwijnt het perspectief van de vrouw in voortplantingstechnologie, van historische modellen tot moderne ivf? Lees hier het volledige artikel door journalist Marianne Lamers.
Hoe kan het dat de vrouwen die ooit de pioniers waren binnen de ict, langzaam uit het vak zijn verdwenen? Ontdekt in dit artikel hoe het begon bij de eerste Nederlandse computer en wat er nodig is om de vrouwen weer aan de knoppen te krijgen
Thijs Gras is historicus en ambulanceverpleegkundige. Hij schreef boeken over de geschiedenis van de ambulancezorg, maar heeft ook een fascinatie voor de geschiedenis van couveuses. Speciaal voor De Verdieping schreef hij binnen het thema van de tentoonstelling Vrouwen als technologie een artikel...
Op welke manier dragen digitale technologieën bij aan het oppoetsen en promoten van het klassieke beeld van de huisvrouw? Lees in dit artikel alles over de opkomst en betekenis van de #TradWife-trend.
Dit zijn de zeven designklassiekers van dance volgens journalist Jeroen Junte.
Van eurodance tot techno en van illegale raves tot het Rotterdam Terror Corps die het orgel van de Laurenskerk bespeeld. Een selectie aan documentaires om te kijken.
Ooit was een pil een pil. Nu komt xtc in allerlei kleuren en logo’s voor, van Netflix tot Super Mario. Wat is het effect daarvan?
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
Voor Modemuze schreef conservator Anne-Karlijn van Kesteren een artikel over digitale mode. Je leest het artikel hier.
In een tijdperk waarin ons leven onlosmakelijk verbonden is met nieuwe technieken en technologieën, is het belangrijk om van tijd tot tijd te reflecteren op hoe deze technieken onszelf en onze samenleving beïnvloeden.
‘Als je haar maar goed zit’ zong de Nederlandse band Vulcano in 1983. Een geschiedenis van het kapsel.
Iemand op sneakers sneakers of gympen is een herkenbaar tafereel, maar toch bijzonder. Want nog geen halve eeuw geleden was het ondenkbaar om met dergelijke sportschoenen ‘zomaar’ op straat te lopen.
Hoe heeft de helm zich ontwikkeld? En welke eisen stelt Defensie aan de moderne legerhelm?
Het locatiesymbool is een waar cultureel fenomeen, maar is sinds de opkomst van sociale media ook onderdeel van wie we (willen) zijn als persoon. Daarom zijn we vaak blind voor de gevaren die erin schuilen.
Sekspeeltjes zijn mateloos populair. Toch was het gebruik ervan niet altijd zo vanzelfsprekend.
Juist de ring heeft voor veel mensen een symbolische betekenis. Voor hen is de ring veel meer dan ‘draagbaar geld’.
Wekelijks hebben meer dan één miljoen Nederlanders deze bijna meditatieve ervaring. Jong, oud, rijk, arm, man, vrouw, non-binair, zwart of wit, allemaal komen ze in het weekend samen om tegen die bal te trappen.
Lang geleden schoor men zich al met vuurstenen, schelpen, haaientanden en stukjes ijzer. Maar hoe ziet de geschiedenis van het scheerapparaat eruit? En wat heeft het voor de mens betekend?
Van nature worden je hersenen goed beschermd door je schedel. Onze hersenpan is echter niet bestand tegen een harde inslag tijdens een ongeluk of door kogels.
Je draagt een ring direct op je huid, maar deze is tegelijkertijd voor iedereen zichtbaar. Verbondenheid met een ander, een persoon of een groep kun je daardoor goed tonen met een ring.
Curvy billen en heupen, een wespentaille of een fitboyfiguur; door de eeuwen heen is het ideaalbeeld van ons lichaam vaak veranderd. Door middel van onderkleding proberen we zo dicht mogelijk bij dat ideaalbeeld te komen.
Een van de meest persoonlijke ontwerpen bevindt zich op je eigen hoofd.
Heera Shin onderzocht ze de ontwikkeling van de metaverse en avatars en vraagt zich af: hoe gaan we om met dit groeiende aantal avatars, onze digitale identiteiten?
Om niet achter te blijven bij de snelle ontwikkeling van digitalisering, heeft FashionUnited een selectie gemaakt van termen en woorden die noodzakelijk zijn om dit enorme nieuwe rijk te begrijpen.
De korte geschiedenis van digitale mode.
Nancy Bocken is hoogleraar Sustainable Business aan de Universiteit Maastricht. Voor De Verdieping duidt ze de impact van de mode-industrie op het milieu én deelt ze tips hoe zowel de overheid, sneakermarken en sneakerliefhebbers duurzamere keuzes kunnen maken.
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
Sneakercultuur is inmiddels een wereldwijd fenomeen, maar ontstond lokaal, nog voor de opkomst van het internet. In de serie Sole Origins word je meegenomen naar steden die hier grote impact op hebben gehad.
In onze sneaker dictionary vind je een overzicht van de belangrijkste, meest gebruikte en soms ook gewoon leukste woorden.
Nog steeds blijft de sneaker onverminderd populair, zeker onder jongeren. Wereldwijd blijven subculturen specifieke modellen aan hun dagelijkse ‘uniform’ toevoegen.
In de jaren 90 kreeg de sneaker voet aan wal in Nederland dankzij gabbers en bubbling, maar ook in Londen ontstond een unieke manier om de sneaker te stylen.
In de jaren 80 ontstonden de eerste samenwerkingen. Dit bleef echter niet beperkt tot rolmodellen, ook de eerste collab met een winkel ontstond in deze tijd.
Sneakercultuur is overal dankzij de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
In de jaren 90 wagen grote sportmerken zich buiten hun comfort zone, en gaan exclusieve samenwerkingen aan met kleine retailers en progressieve modeontwerpers.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
Afgerukte ledematen, ontbindende lijken en afstotelijke monsters. Net als in het posthumanisme staat in gothic het lichaam centraal. Toevallig? Volgens curator Tomas van den Heuvel niet.
Goth-muziek bestaat alweer zo'n veertig jaar, maar voor buitenstaanders blijft het moeilijk grip te krijgen op het onsterfelijke genre. Daarom een klaarstoomcursus door goth-kenner Marloes Bontje.
Ben je klaar voor de ultieme Netflix goth-binge? Met deze kijktips kom je de winter wel door!
Goth jaagt het gevoel van authenticiteit met overgave na, en schrikt er niet voor terug om dit gevoel op een kunstmatige manier op te roepen.
In de traditie van goth worden beelden, symbolen en stijlen naar hartenlust gemengd – het resultaat is een gedragen sfeer, die de fantasie prikkelt en de duisternis creëert. Goth is geen stijl in de traditionele zin, maar een gevoel.
De stad is in de goth traditie van de vroege twintigste eeuw een dreigende, onpersoonlijke, alles opslokkende metropool.
De subcultuur goth experimenteert als geen ander met gender, seksualiteit en stijl, en vindt zo steeds nieuwe betekenissen voor oude stereotypen.
Goth is een slagveld voor de grote kwesties van identiteit, individu en gemeenschap. Nu, én al in de negentiende eeuw.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In de Engelse literatuur ontstaat in de loop van de achttiende eeuw een verlangen naar de duistere middeleeuwen, een fascinatie met het bovennatuurlijke, met dood, verderf en het hellevuur. Het resultaat: de beroemde gothic novel.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Posthuman; als je ogen eenmaal geopend zijn zie je het overal. Maar wat is het eigenlijk? In deze terugkerende reeks legt conservator Fredric Baas het uit. In de eerste column focust Baas zich op het veranderende menselijke lichaam, iets wat Oostenrijkse ontwerpers in de jaren zestig al...
Parallel aan de tentoonstelling presenteert architekturtheorie.eu een selectie van films over en door de protagonisten van de tentoonstelling, oorspronkelijk gemaakt voor en uitgezonden door het ORF. De films zijn vaak net zo radicaal als de mensen, ideeën en het...
Na de tentoonstelling BodyDrift — Anatomies of the Future duikt Design Museum Den Bosch verder het thema ‘posthuman’ in. Onderzoeksassistent Marthe Oosting denkt dat we de posthuman hard nodig gaan hebben in de toekomst. Niet om onoverwinnelijke cyborgs te worden, maar...
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek. Dit is deel 2: ‘What do posthumans wear?’
De werken in het deel 'Beyond the Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future laten het menselijk lichaam achter zich. Ze tonen hoe maakbaar en beïnvloedbaar we zijn geworden, en roepen op tot reflectie op wat ons nog aan ‘zelf’ resteert.
Ons lijf wordt, bewust en onbewust, geanalyseerd en gedigitaliseerd waarbij het onderscheid tussen de private en publieke sfeer steeds meer vervaagt. Ontdek 'The Biometric Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek.