Op welke manier dragen digitale technologieën bij aan het oppoetsen en promoten van het klassieke beeld van de huisvrouw? Lees in dit artikel alles over de opkomst en betekenis van de #TradWife-trend.
Goth-muziek bestaat alweer zo’n veertig jaar, maar voor buitenstaanders blijft het moeilijk grip te krijgen op het onsterfelijke genre. Van de statige esoterische muziek van Dead Can Dance tot de kale electronica van Skinny Puppy, wat kenmerkt het genre? Wat maakt goth-muziek nou ‘goth’?
Tekst: Marloes Bontje (co-auteur Some Wear Leather, Some Wear Lace: A Worldwide Compendium of Postpunk and Goth in the 1980s) Samenstelling playlist: Marloes Bontje en Annemarie Esser (DJ Reverend Esser)
Goth is een muziekgenre dat zo’n 40 jaar geleden ontstond tussen de schurende lagen van de Britse samenleving. Waar de woede en moedeloosheid over het bestaan van de jeugd in extraverte vorm uiting vond bij punk, kwam de introverte, melancholische versie tot zijn recht in de ‘postpunk’.
Postpunkers braken los van de melodische wanorde van punk, grepen terug op melodie gedreven gitaarsongs uit de jaren 60 en deden vervolgens iets baanbrekends: ze gooiden de traditionele band line-up om door sommige instrumenten (en hun bespelers) te vervangen door synthesizers. Vervolgens werd het tempo van punk verlaagd, stonden de bassen prominent in de mix, de drummachines op reverb en kregen gitaren een kunstmatige echo. De meeste donkere liedjes gemaakt met dit recept zijn we achteraf ‘goth’ gaan noemen, maar destijds heette deze stijl nog ‘postpunk’ of – nog algemener – ‘new wave’.
“Atmosphere”, Joy Division, 1988 (origineel uit 1980). Concept/regie: Anton Corbijn
Alhoewel de Britse bands Joy Division, The Cure en Bauhaus als oervaders van dit geluid worden beschouwd, kent deze ‘donkere schaduw van punk’ ook navolging in de rest van Europa (ook achter het IJzeren Gordijn, al dan niet wat later in de jaren 80). Ook Noord- en Zuid-Amerika, Australië en Japan zijn er vroeg bij.
In de loop van de jaren 80 splijt de sound in tweeën, waarbij de gitaar georiënteerde (goth rock) en de elektronische variant (EBM) een eigen weg inslaan. Goth vertakt uiteindelijk in ontelbaar veel subgenres, die ik helaas niet allemaal eer kan aandoen binnen dit artikel en via de 30-tracks tellende Spotify-playlist.
“The Sparrows and the Nightingales”, Wolfsheim, 1991. Concept/regie: Carlos Perón
Atmosfeer
Goths zijn ‘atmosferische beelddenkers’, dus een videoclip bij hun muziek maken is zeker niet de moeilijkste taak. Veel goth-artiesten bevonden zich echter in de underground en hadden geen groot label achter zich. En áls ze dan een clip mochten schieten, anders dan de geplaybackte ‘live’ optredens in een studio (de voorganger van échte, beeldende muziekclips), dan koos men vaak voor low budget sfeerbeelden. In Sparrows and the Nightingales van Wolfsheim zien we enkele van zulke ‘klassiekers’ om je clip mee aan te kleden: historische locaties, graftombes, landschappen en somber kijkende rond sjokkende bandleden – bij voorkeur geschoten in stemmige grijstinten.
Dat hier herhaling in zit of dat het gebrek aan originaliteit toont, maakt voor goths niets uit; het gaat om de sfeer die het beeldelement met zich meebrengt. Op die wijze zijn goths echte ‘culturele remixers’: iets wat al bestaat in de cultuur wordt door hen opnieuw gevonden, gerecycled en samengesteld.
“The Choke” (live), Skinny Puppy, 1987
Dramatiek
Dramatiek, een van de belangrijkste elementen van goth, is een spectrum. Aan de ene kant staat de elegantie, aan de andere kant vind je de grotesque lelijkheid van ons bestaan. Hoewel de meeste goths zich graag hullen in die romantische, melancholische elegantie, zoeken andere goths – in stijl van de gruizige punk en de experimentele ‘industrial’ – juist bewust het escapisme en de loutering in het ‘lelijke’: horror, anti-esthetiek en atonaliteit. En dat is misschien wel logisch: veel van ons bestaan is namelijk in geen enkel opzicht mooi te noemen, dus waarom zou je het wel zo weergeven? Skinny Puppy brak midden jaren 80 via hun op ‘industrial’ geïnspireerde muziek op indringende wijze met deze goth elegance: hun optredens waren een vorm van performance art, doordrenkt met naargeestige samples, geschreeuw, bloed en zweet.
“Frontier”, Dead Can Dance, 1984. Concept/regie: Nigel Grierson
Ethereal
Ethereal staat juist weer lijnrecht tegenover die ‘lelijke’ kant van dit dramatisch dualisme. Deze muziek kenmerkt zich door een extreem atmosferische benadering: dromerige gitaar-soundscapes, synth-lagen, ‘chanting’ als zangvorm met sterke neo-klassieke en neo-folkloristische inspiraties. Zowel op muzikaal als grafisch vlak flirtte deze kant van goth met het spirituele en het esoterische. In de loop van de jaren 80 en gedurende de jaren 90 vind je dreampop, shoegaze en ambient acts die sterk beïnvloed zijn geraakt door pioniers als het Australische Dead Can Dance.
“Dominion/Mother Russia”, The Sisters of Mercy, 1988. Concept/regie: David Hogan
Bombast
Andrew Eldritch, zanger van The Sisters Of Mercy, had een hekel aan zijn goth image. Hij probeerde deze, inclusief de dodelijk ernst die goth altijd met zich mee droeg, op bombastische wijze op te blazen door een uitvergrote versie van goth te creëren, inclusief overdreven Hollywood-achtige clip op een prachtige historische locatie (de graftempel Al Khazneh in de Stad van Petra, Jordanië).
Zonder het te willen trok bandleider Eldritch goth hiermee tot grotere hoogtes: mede dankzij het succes van de band ontstaat eind jaren 80 een tweede golf aan goth rock bands. Zijn bombastische benadering, zoals het gebruik van een koor, blijken een voorbode te zijn waar goth in evolueert in de jaren 90.
“The Machineries of Joy”, Die Krupps versus Nitzer Ebb, 1989 (bewerking van “Wahre Arbeit – Wahrer Lohn”, Krupps, 1981). Concept/regie: Geffen Records/Mute Records
Ritme
Je zou het niet zeggen, maar goths houden van dansen. Het four-on-the-floor ritme, de basis van allerlei house- en dancemuziek, put ook haar wortels uit postpunk en goth(!). De synthesizertak van postpunk ging namelijk hardhandig aan de haal met dit ritme. Het Duitse DAF gaf destijds al een eerste aanzet, maar het zijn de artiesten die in de tweede helft van de jaren 80 de hardere EBM (Electronic Body Music) uitdragen en in de jaren 90 ‘cybergoth’ maken, die de gothclub omtoveren tot een stampende dark disco. Het doel is hier om het lichaam in machinale beweging te krijgen, door herhalende baslijnen en dwingende ritmes. De beeldtaal is industrieel, dynamisch, fysiek en masculien (de vocalen en artiesten zelf zijn vaak ook mannelijk). Deze körperkultur zie je ook terug in de video van Die Krupps en Nitzer Ebb.
“Nemo”, Nightwish, 2004. Concept/regie: Antti Jokinen
Gothic muziek, dat is toch metal?
Rond 1990 laat metal zich steeds vaker inspireren door gothic elementen: zware bassen, nog lagere mannenstemmen, hier en daar een symphonische insteek. Paradise Lost’s Gothic uit 1991 is hier een treffend voorbeeld van. Maar door goth geïnspireerde metal wordt pas echt groot als symphonische metalbands zoals Nightwish het halverwege de jaren 90 oppakken en hun vrouwelijke vocalisten de hoofdrol geven, een grote breuk met de doorgaans door mannelijke vocalen gedreven goth rock- en metal-acts.
Voor de originele goths blijft deze metal-gedreven duisternis en hoge vrouwenzang nog lang een gescheiden wereld, maar voor een nieuwe generatie voelt de scheidslijn tussen gothrock en symfonische metal (plus goth geïnspireerde ‘nu metal’-bands als Evanescence) veel minder groot. Vooral ook omdat de bandleden van deze bands in voltallige goth looks optraden en gothische beeldtaal gebruikte in zowel hun videoclips als album artwork. Deze nieuwe generatie goths zorgt via deze genres voor interpretatieverbreding van goth.
“Sanri”, She Past Away, 2012. Concept/regie: Erman Bostan
Revival & Nostalgie
In de jaren 10 maakt de jaren 80 goth sound, ook wel tot ‘old school goth’ gedoopt, opnieuw furore. De opvallendste revival band is de in het Turks zingende She Past Away, die de originele goth sound zo treffend benaderen, dat ze nog meer jaren 80 goth klinken dan de goth bands uit de jaren 80 zelf!
“Drowning”, Sixth June, 2013. Concept/regie: Laslo Antal
Ook de videoclips van hedendaagse groepen zijn doordrenkt met retro-esthetiek. Het tonen van elementen die de tijd verraden blijven een no-go en het liefst worden de beelden ook nog eens kunstmatig oud gemaakt met filters of door ze te schieten met analoge 8mm of 16mm camera’s. Zo lijkt de clip van Sixth June voor Drowning uit 2013 opgenomen in een eerder decennium.
Goth heeft altijd al teruggegrepen op het verleden, maar nu is er iets bijzonders aan de hand: goth is zelf oud genoeg om op teruggegrepen te worden! Futurisme is duidelijk niet aan goth besteed: de goths van nu leven als het ware in het escapisme van hun voorgangers.
Marloes Bontje (co-auteur Some Wear Leather, Some Wear Lace: A Worldwide Compendium of Postpunk and Goth in the 1980s) en Annemarie Esser (DJ Reverend Esser)
Gerelateerde verdieping items
Hoe bouwen AI-girlfriends voort op eeuwenoude genderstereotypen, en wat betekent dat voor onze ideeën over liefde en intimiteit? De documentaireserie AI Love onderzoekt wat er gebeurt als je een relatie hebt met technologie die altijd luistert, nooit tegenspreekt en de perfecte partner lijkt.
Hoofd curator Yassine Salihine neemt je aan de hand van 5 objecten mee in de tentoonstelling 'Dance - design van een cultuur'.
Dit zijn de zeven designklassiekers van dance volgens journalist Jeroen Junte.
Van eurodance tot techno en van illegale raves tot het Rotterdam Terror Corps die het orgel van de Laurenskerk bespeeld. Een selectie aan documentaires om te kijken.
Ooit was een pil een pil. Nu komt xtc in allerlei kleuren en logo’s voor, van Netflix tot Super Mario. Wat is het effect daarvan?
In 2018 was het precies 30 jaar geleden dat in Nederland de eerste dj’s house draaiden. In de driedelige documentaire 30 jaar Dutch Dance van VPRO blikken hoofdrolspelers terug op de beginjaren en de periode die daarop volgt.
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
Tijdens een bruiloft wordt de liefde gevierd met alle rituelen en symbolen die daarbij horen. Of is dat tegenwoordig anders?
Iedereen heeft een sterk beeld van romantiek: branden kaarsen, pianomuziek en samen op en galopperend paard de zonsondergang tegemoet. Waar komt dit beeld vandaan?
Matchende jassen, fietsen en allebei een afritsbroek aan. Het bekende ANWB-koppel lijkt vooral iets Nederlands, maar is dat ook zo? En houdt het ontwerpteam van ANWB rekening met deze koppels bij het ontwerpen van een nieuwe collectie?
Hoe ontmoet je tegenwoordig de liefde van je leven? In een café, in de supermarkt, online of via een matchmaker? Welke rol speelt het ontwerp in deze ontmoeting? En hebben we echt meer vrijblijvende seks dankzij datingapps?
Een groot cliché als het gaat om de liefde zijn romantische cadeaus, in alle vormen en maten. Waar komen de ontelbare romantische cadeaus in hartjesvorm vandaan? Wat zijn populaire cadeaus? En wat doet het eigenlijk met je geliefde als hij, zij of hen een cadeau ontvangt?
‘Als je haar maar goed zit’ zong de Nederlandse band Vulcano in 1983. Een geschiedenis van het kapsel.
Iemand op sneakers sneakers of gympen is een herkenbaar tafereel, maar toch bijzonder. Want nog geen halve eeuw geleden was het ondenkbaar om met dergelijke sportschoenen ‘zomaar’ op straat te lopen.
Hoe heeft de helm zich ontwikkeld? En welke eisen stelt Defensie aan de moderne legerhelm?
Het locatiesymbool is een waar cultureel fenomeen, maar is sinds de opkomst van sociale media ook onderdeel van wie we (willen) zijn als persoon. Daarom zijn we vaak blind voor de gevaren die erin schuilen.
Sekspeeltjes zijn mateloos populair. Toch was het gebruik ervan niet altijd zo vanzelfsprekend.
Juist de ring heeft voor veel mensen een symbolische betekenis. Voor hen is de ring veel meer dan ‘draagbaar geld’.
Wekelijks hebben meer dan één miljoen Nederlanders deze bijna meditatieve ervaring. Jong, oud, rijk, arm, man, vrouw, non-binair, zwart of wit, allemaal komen ze in het weekend samen om tegen die bal te trappen.
Lang geleden schoor men zich al met vuurstenen, schelpen, haaientanden en stukjes ijzer. Maar hoe ziet de geschiedenis van het scheerapparaat eruit? En wat heeft het voor de mens betekend?
Van nature worden je hersenen goed beschermd door je schedel. Onze hersenpan is echter niet bestand tegen een harde inslag tijdens een ongeluk of door kogels.
Je draagt een ring direct op je huid, maar deze is tegelijkertijd voor iedereen zichtbaar. Verbondenheid met een ander, een persoon of een groep kun je daardoor goed tonen met een ring.
Curvy billen en heupen, een wespentaille of een fitboyfiguur; door de eeuwen heen is het ideaalbeeld van ons lichaam vaak veranderd. Door middel van onderkleding proberen we zo dicht mogelijk bij dat ideaalbeeld te komen.
Een van de meest persoonlijke ontwerpen bevindt zich op je eigen hoofd.
Nancy Bocken is hoogleraar Sustainable Business aan de Universiteit Maastricht. Voor De Verdieping duidt ze de impact van de mode-industrie op het milieu én deelt ze tips hoe zowel de overheid, sneakermarken en sneakerliefhebbers duurzamere keuzes kunnen maken.
In de jaren 90 ontstond de dansstijl bubbling in Rotterdam. Danser Randy Telg vertelt je meer over deze unieke dansstijl en uiteraard de daarbij passende sneakers.
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Aan de hand van een aantal sneakers en schoenen blikken Edson en Gee terug op de ontwikkeling van Patta.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
Sneakercultuur is inmiddels een wereldwijd fenomeen, maar ontstond lokaal, nog voor de opkomst van het internet. In de serie Sole Origins word je meegenomen naar steden die hier grote impact op hebben gehad.
In onze sneaker dictionary vind je een overzicht van de belangrijkste, meest gebruikte en soms ook gewoon leukste woorden.
Nog steeds blijft de sneaker onverminderd populair, zeker onder jongeren. Wereldwijd blijven subculturen specifieke modellen aan hun dagelijkse ‘uniform’ toevoegen.
In de jaren 90 kreeg de sneaker voet aan wal in Nederland dankzij gabbers en bubbling, maar ook in Londen ontstond een unieke manier om de sneaker te stylen.
In de jaren 80 ontstonden de eerste samenwerkingen. Dit bleef echter niet beperkt tot rolmodellen, ook de eerste collab met een winkel ontstond in deze tijd.
Sneakercultuur is overal dankzij de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
In de jaren 90 wagen grote sportmerken zich buiten hun comfort zone, en gaan exclusieve samenwerkingen aan met kleine retailers en progressieve modeontwerpers.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
Afgerukte ledematen, ontbindende lijken en afstotelijke monsters. Net als in het posthumanisme staat in gothic het lichaam centraal. Toevallig? Volgens curator Tomas van den Heuvel niet.
Goth is wijdverspreid in onze hedendaagse cultuur. Hoe wordt deze betoverende wereld gevormd? Waarom is goth zo populair? Hoe komt het toch dat vrijwel ieder van ons iets van zichzelf herkent door deze donkere en morbide esthetiek?
Hoe komt het dat de goth subcultuur steeds weer opduikt? Onder welke omstandigheden ontstond deze subcultuur, en hoe ziet goth er uit in de toekomst? In deze livestream worden al deze vragen beantwoord, en nog veel meer.
Hoewel we Victoriaanse rouwkleding en -sieraden nu zien als typische goth-accessoires, was dat in de 19e eeuw heel anders. Liesbeth Den Besten vertelt aan de hand van haar collectie over een tijd waarin de dood nooit ver weg was en rouw zichtbaar werd geuit.
In deze video ontdek je het verhaal van de tentoonstelling GOTH - Designing Darkness. Aan de hand van vijf objecten verkent conservator en directeur Timo de Rijk de verschillende aspecten van goth.
Ben je klaar voor de ultieme Netflix goth-binge? Met deze kijktips kom je de winter wel door!
Goth jaagt het gevoel van authenticiteit met overgave na, en schrikt er niet voor terug om dit gevoel op een kunstmatige manier op te roepen.
In de traditie van goth worden beelden, symbolen en stijlen naar hartenlust gemengd – het resultaat is een gedragen sfeer, die de fantasie prikkelt en de duisternis creëert. Goth is geen stijl in de traditionele zin, maar een gevoel.
De geschiedenis wordt in goth aangedikt, omgevormd of ronduit verzonnen. Het verleden waarop goth zich baseert is een bedwelmende mengeling van fantasie en werkelijkheid.
De stad is in de goth traditie van de vroege twintigste eeuw een dreigende, onpersoonlijke, alles opslokkende metropool.
De subcultuur goth experimenteert als geen ander met gender, seksualiteit en stijl, en vindt zo steeds nieuwe betekenissen voor oude stereotypen.
Goth is een slagveld voor de grote kwesties van identiteit, individu en gemeenschap. Nu, én al in de negentiende eeuw.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In de Engelse literatuur ontstaat in de loop van de achttiende eeuw een verlangen naar de duistere middeleeuwen, een fascinatie met het bovennatuurlijke, met dood, verderf en het hellevuur. Het resultaat: de beroemde gothic novel.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Curator en architectuurhistoricus Bart Lootsma leidt je rond door de tentoonstelling Radical Austria: Everything is Architecture. Hij staat hierbij stil bij verschillende sleutelwerken van de Oostenrijkse ontwerpers die actief waren in de jaren 60 en 70.
Posthuman; als je ogen eenmaal geopend zijn zie je het overal. Maar wat is het eigenlijk? In deze terugkerende reeks legt conservator Fredric Baas het uit. In de eerste column focust Baas zich op het veranderende menselijke lichaam, iets wat Oostenrijkse ontwerpers in de jaren zestig al...
Parallel aan de tentoonstelling presenteert architekturtheorie.eu een selectie van films over en door de protagonisten van de tentoonstelling, oorspronkelijk gemaakt voor en uitgezonden door het ORF. De films zijn vaak net zo radicaal als de mensen, ideeën en het...
Van psychedelische opblaasgebouwen tot schockerende performances en van cultische steden tot cybernetische mode. Bart Lootsma en Jeroen Junte nemen je mee in de tentoonstelling en gaan in gesprek met experts van deze periode in de designgeschiedenis.
Bekijk hier de hoogtepunten van 'De nacht van de onsterfelijkheid'. Techniekfilosoof Martijntje Smits en biohacker/toekomstdenker Peter Joosten discussieerden over transhumanisme.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Een registratie van de paneldiscussie over het thema Posthuman met onze conservator Fredric Baas, kunstenaars Lucy McRae en Agi Haines en Ine Gevers, initiatiefnemer en conservator van de manifestatie (IM)POSSIBLE BODIES.
Alison Clarke is co-conservator van de tentoonstelling en toont een prachtige zijden sjaal met een print die is ontwikkeld om gezichtsherkenningssoftware om de tuin te leiden. Zo levert de ontwerper kritiek op de manier waarop overheden en bedrijven omgaan met deze technologie.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek. Dit is deel 2: ‘What do posthumans wear?’
Het thema posthuman gaat lang niet alleen over design. Ook van bepaalde muziek gaat je cyborghart harder kloppen. Welke platen horen volgens jou in deze posthuman platenkast?
Ons lijf wordt, bewust en onbewust, geanalyseerd en gedigitaliseerd waarbij het onderscheid tussen de private en publieke sfeer steeds meer vervaagt. Ontdek 'The Biometric Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek.
Loan Favan ontwierp haar sieradencollectie ALLIAGE -Cu29Zn30 voor haar ‘badass future self’. Door het dragen van deze sieraden transformeer je tot een onoverwinnelijke cyborg.