Hoe kan het dat de vrouwen die ooit de pioniers waren binnen de ict, langzaam uit het vak zijn verdwenen? Ontdekt in dit artikel hoe het begon bij de eerste Nederlandse computer en wat er nodig is om de vrouwen weer aan de knoppen te krijgen
Mariska van Schijndel is journalist. Ze heeft een academische achtergrond in mediastudies en kunst- en cultuurwetenschappen. Speciaal voor De Verdieping schreef ze onderstaand artikel.
We kunnen het niet meer uit onze levens wegdenken: de omgedraaide regendruppel van Google Maps. Het locatiesymbool is een waar cultureel fenomeen, maar is sinds de opkomst van sociale media ook onderdeel van wie we (willen) zijn als persoon. Daarom zijn we vaak blind voor de gevaren die erin schuilen.
Meer dan vijftien jaar geleden keek ik als klein kindje verbaasd naar een plattegrond van mijn basisschool. ‘U bevindt zich hier’, stond op de plattegrond, met een grote stip precies op de plek waar ik stond. Ik raakte lichtelijk in paniek. ‘Hoe weten ze dat?!’, dacht ik. Het voelde alsof ik bespied werd. Alsof een onbekende geest mij al die tijd in de gaten had gehouden.
Cultureel fenomeen
De grote stip veranderde in de jaren erna op bijna iedere (digitale) plattegrond in een omgedraaide rode regendruppel: de pin van de online kaart Google Maps. De designer van de pin, Google-medewerker Jens Rasmussen (Denemarken, 1966), tekende niet zomaar wat in 2005. Hij bedacht een design dat veel beter is dan de grote stip op de plattegrond van mijn basisschool. Dankzij de dunne onderkant van de druppel wordt de locatie waar het om draait namelijk niet bedekt, zoals een stip of streep dat wel doet.
Terwijl ik als klein meisje nog schrok van de stip, werd de Google Maps Pin later juist een vanzelfsprekend en onmisbaar onderdeel in mijn leven. En niet alleen in mijn leven: iedereen kent en gebruikt de druppel om locaties online te vinden of te delen. De druppel is “een puur functioneel product dat is veranderd in een cultureel fenomeen”, schreef The New York Times al in 2011.
De druppel als cultureel fenomeen zien we duidelijk terug in het kunstwerk ‘Map’ van kunstenaar Aram Bartholl (Bremen, 1972). Van 2006 tot 2019 maakte hij levensgrote sculpturen van de Google Maps Pins en plaatste hij die middenin steden. Daarmee vertelt hij dat ons leven bestaat uit de overlap tussen de ‘digitale wereld’ en de ‘echte wereld’. We kunnen het internet en digitale technologieën niet meer wegdenken uit onze levens. De Google Map Pin is daar het symbool van. Dat bevestigde het Museum of Modern Art in New York door Rasmussens design in 2014 in haar vaste collectie op te nemen en Bartholls sculptuur in 2019 tijdelijk op het dak te plaatsen.
Onderdeel van wie we (willen) zijn
Maar de pin is de afgelopen jaren nog veel meer gaan betekenen. Het is niet meer alleen een onmisbaar onderdeel van ons leven. Het is nu ook onderdeel van onszelf, van onze eigen identiteit, van wie we (willen) zijn als persoon.
Dat komt grotendeels door de komst en populariteit van sociale media. Op Instagram, Facebook en Snapchat kan iedere gebruiker zijn locatie zien en delen met de buitenwereld. En dat doen wij maar al te graag, want daarmee kunnen we (de beste versie) van onszelf laten zien.
Ik weet nog goed dat ik als vijftienjarige op Facebook deelde dat ik in een bar was. ‘Cocktailbar’, stond er, met het pinnetje ernaast. Ik communiceerde daarmee naar de buitenwereld niet alleen ‘ik ben in deze cocktailbar’, maar vooral: ‘ik ben stoer want ik drink cocktails in een bar’. De druppel zei dus niet alleen iets over mijn locatie, maar met name iets over wie ik wilde zijn als persoon.
Of later, toen ik in Amsterdam ging studeren en wonen, typte ik in mijn biografie op Instagram ‘Amsterdam’ en plaatste ik de emoji-variant van de Google Maps Pin (de punaise) ernaast. Ik zei hiermee niet alleen ‘ik woon in Amsterdam’, maar vooral ‘ik ben cool want ik woon in de populaire hoofdstad’.
Ook nu deel ik regelmatig nog mijn locatie op Instagram om aan anderen te laten zien wat voor iemand ik ben. Afgelopen zomer liet ik in Instagram-stories aan de hand van de druppel vaak zien dat ik aan het wandelen was in de Zwitserse Alpen. Je raadt het al: ik communiceerde niet alleen ‘ik wandel in deze bergen’, maar ook ‘ik houd van veel wandelen in deze bergen en daar ben ik trots op’.
Ik ben niet de enige die de pin op deze manier gebruikt. Op sociale media zie je continu mensen mooie, leuke en gezellige locaties delen. Een tropisch eiland, een festival, een pretpark, een sportschool – vrijwel iedereen op sociale media wil zijn, haar of diens beste kant laten zien. En dat doen we mede aan de hand van de iconische pin.
Griezelig
Maar doordat we de pin zó eigen hebben gemaakt, vergeten we dat er ook iets griezeligs in schuilt. Zonder er écht over na te denken, delen we ‘zomaar’ met de wereld waar we zijn: met onze vrienden en kennissen, maar ook met onbekenden.
Nog niet zo lang geleden drong dat tot me door. Plotseling verscheen er een verslag van Google op mijn mobiel. Daarin stond onder andere waar ik de afgelopen maand was geweest, welke routes ik had afgelegd en hoelang ik daarover had gedaan. Zonder dat ik het doorhad, verzamelde Google een tijd lang gegevens over mij. Dankzij de gps-sensor in onze mobieltjes, zendmasten en Wi-Fi zijn we altijd door allerlei apps en instanties te volgen. Zelfs wanneer we onze locatievoorzieningen uit hebben staan.
Ook op sociale media zijn we ons er vaak niet bewust van dat we gegevens aan onbekenden weggeven. Toen ik deelde dat ik in die ene cocktailbar zat, werd die informatie – zonder dat ik doorhad – onthouden door Facebook. Sociale media verzamelen veel persoonlijke gegevens, zoals onze likes en locaties. Op basis daarvan laten zij reclames aan ons zien die ons persoonlijk aanspreken. Daarmee verdienen zij veel geld. Maar hierdoor is onze privacy bij de meeste platformen niet veilig, meldt de Consumentenbond. Sociale media verzamelen (te) veel van onze gegevens en/of delen die met andere bedrijven, blijkt uit de privacytest van de organisatie.
Maar wie er achter die digitale systemen zit en ons eventueel bekijkt, is nooit helemaal duidelijk. Meer dan vijftien jaar later krijg ik dezelfde gedachtes als toen ik als klein meisje voor de plattegrond in mijn basisschool stond. Word ik stiekem in de gaten gehouden? Spiekt er iemand mee? Of meerdere mensen? En wie zijn die mensen dan precies? Het zijn vragen die nu nog belangrijker voelen dan toen. De onbekende geest heeft mij nog steeds niet verlaten.
Gerelateerde verdieping items
Thijs Gras is historicus en ambulanceverpleegkundige. Hij schreef boeken over de geschiedenis van de ambulancezorg, maar heeft ook een fascinatie voor de geschiedenis van couveuses. Speciaal voor De Verdieping schreef hij binnen het thema van de tentoonstelling Vrouwen als technologie een artikel...
Op welke manier dragen digitale technologieën bij aan het oppoetsen en promoten van het klassieke beeld van de huisvrouw? Lees in dit artikel alles over de opkomst en betekenis van de #TradWife-trend.
Dit artikel van Maarten van Gestel verscheen eerder in Trouw onder de titel ‘Deze drie steenrijke broers sponsoren klimaatonderzoek, en zij zijn niet de enigen’ op 23 juli 2023. Maarten is ook te gast in de podcast Design voor de planeet, waarin hij meer toelichting geeft op het artikel.
Dit zijn de zeven designklassiekers van dance volgens journalist Jeroen Junte.
Van eurodance tot techno en van illegale raves tot het Rotterdam Terror Corps die het orgel van de Laurenskerk bespeeld. Een selectie aan documentaires om te kijken.
Ooit was een pil een pil. Nu komt xtc in allerlei kleuren en logo’s voor, van Netflix tot Super Mario. Wat is het effect daarvan?
Bee (Suengbee) Han ontwikkelde de Bee Machine. Een machine die potentiële vrienden beoordeeld op de slagingskans van de vriendschap.
Een leven als huismoeder die gehoorzaamt aan haar man, de kostwinner: dat is de droom die tradwives etaleren op sociale media. Waar komt deze beweging van traditionele vrouwen vandaan, en waar wil ze naartoe?
Annemiek Koers was verantwoordelijk voor de meest aerodynamische productieauto ter wereld. Ze schreef een essay over het berekenen van aerodynamische krachten en welke simulaties hierbij komen kijken.
Een verzameling stromingsvisualisaties van vier sporten waarin vloeistofmechanica van cruciaal belang is: wielrennen, schaatsen, skeleton en zwemmen.
‘Als je haar maar goed zit’ zong de Nederlandse band Vulcano in 1983. Een geschiedenis van het kapsel.
Iemand op sneakers sneakers of gympen is een herkenbaar tafereel, maar toch bijzonder. Want nog geen halve eeuw geleden was het ondenkbaar om met dergelijke sportschoenen ‘zomaar’ op straat te lopen.
Hoe heeft de helm zich ontwikkeld? En welke eisen stelt Defensie aan de moderne legerhelm?
Sekspeeltjes zijn mateloos populair. Toch was het gebruik ervan niet altijd zo vanzelfsprekend.
Juist de ring heeft voor veel mensen een symbolische betekenis. Voor hen is de ring veel meer dan ‘draagbaar geld’.
Wekelijks hebben meer dan één miljoen Nederlanders deze bijna meditatieve ervaring. Jong, oud, rijk, arm, man, vrouw, non-binair, zwart of wit, allemaal komen ze in het weekend samen om tegen die bal te trappen.
Lang geleden schoor men zich al met vuurstenen, schelpen, haaientanden en stukjes ijzer. Maar hoe ziet de geschiedenis van het scheerapparaat eruit? En wat heeft het voor de mens betekend?
Van nature worden je hersenen goed beschermd door je schedel. Onze hersenpan is echter niet bestand tegen een harde inslag tijdens een ongeluk of door kogels.
Een punt, een pijl of een druppel op een kaart op je telefoon; dat is hoe je vandaag de dag aangeeft waar je lichaam zich bevindt. Maar wie kan zich de telefooncel nog herinneren?
Vaker dan we ons misschien bewust zijn, gaat ontwerp de grens van ons lichaam over.
Voor sommige mensen is de fiets een simpel vervoersmiddel. Maar voor anderen is de fiets een manier van leven. “De fiets, de fiets en verder niets”, zei een van de bekendste Nederlandse berijders van een fiets, Joop Zoetemelk, al.
Je draagt een ring direct op je huid, maar deze is tegelijkertijd voor iedereen zichtbaar. Verbondenheid met een ander, een persoon of een groep kun je daardoor goed tonen met een ring.
Curvy billen en heupen, een wespentaille of een fitboyfiguur; door de eeuwen heen is het ideaalbeeld van ons lichaam vaak veranderd. Door middel van onderkleding proberen we zo dicht mogelijk bij dat ideaalbeeld te komen.
Een van de meest persoonlijke ontwerpen bevindt zich op je eigen hoofd.
Heera Shin onderzocht ze de ontwikkeling van de metaverse en avatars en vraagt zich af: hoe gaan we om met dit groeiende aantal avatars, onze digitale identiteiten?
De korte geschiedenis van digitale mode.
Nancy Bocken is hoogleraar Sustainable Business aan de Universiteit Maastricht. Voor De Verdieping duidt ze de impact van de mode-industrie op het milieu én deelt ze tips hoe zowel de overheid, sneakermarken en sneakerliefhebbers duurzamere keuzes kunnen maken.
Schoenen van duurzame materialen zoals appelleer, paddenstoelenleer en gerecycled rubber zien we steeds vaker terug als alternatief voor dierlijk leer. Waar ligt de potentie en waar liggen de uitdagingen?
Een reflectie op de workshop PORTAL 012 van Elisa van Joolen, door schrijfster Emma van Meyeren en fotograaf Nikola Lamburov.
Nike, Adidas en Puma, maar ook nieuwe merken richten zich erop: NFT sneakers oftewel virtuele sneakers.
In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit. Fabrikanten denken vooral in winst, niet in verlies en al helemaal niet in verlies voor de planeet. Dat geldt ook voor de maker van je hypermoderne stampers.
Titi Finlay is een Londense content creator, sneakerhead en sneakeractivist. Voor De Verdieping probeert ze een antwoord te geven op de vraag waarom sneakers niet genderneutraal kunnen zijn.
Sommige werden verboden, terwijl andere hele sterke gevoelens oproepen, en dan zijn er ook nog rechtszaken tussen makers en merken.
De sneakerindustrie is gigantisch. In 2021 alleen al zijn er 1,2 miljard sneakers wereldwijd verkocht, bijna tweemaal zoveel als in 2012.
Sneakercultuur is inmiddels een wereldwijd fenomeen, maar ontstond lokaal, nog voor de opkomst van het internet. In de serie Sole Origins word je meegenomen naar steden die hier grote impact op hebben gehad.
In onze sneaker dictionary vind je een overzicht van de belangrijkste, meest gebruikte en soms ook gewoon leukste woorden.
De zool van een sneaker kan iedereen aanwijzen, maar wat is een upper? Waar zit de snor? En wat hebben het oogje en de veterstift gemeen? Ontdek het in deze sneakeranatomie.
Nog steeds blijft de sneaker onverminderd populair, zeker onder jongeren. Wereldwijd blijven subculturen specifieke modellen aan hun dagelijkse ‘uniform’ toevoegen.
In de jaren 90 kreeg de sneaker voet aan wal in Nederland dankzij gabbers en bubbling, maar ook in Londen ontstond een unieke manier om de sneaker te stylen.
In de jaren 80 ontstonden de eerste samenwerkingen. Dit bleef echter niet beperkt tot rolmodellen, ook de eerste collab met een winkel ontstond in deze tijd.
Sneakercultuur is overal dankzij de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
De sneakerindustrie is milieubelastend, maar inmiddels zijn er veel hoopgevende projecten in gang gezet om deze problemen aan te pakken.
De meeste sportschoenen die we als baanbrekend beschouwen, zijn ontwerpen voor de optimalisatie van sportprestaties. Uitgangspunten voor ontwerpers zijn eigenschappen als grip, pasvorm, stabiliteit, demping en energy-return.
In de jaren 90 wagen grote sportmerken zich buiten hun comfort zone, en gaan exclusieve samenwerkingen aan met kleine retailers en progressieve modeontwerpers.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
Afgerukte ledematen, ontbindende lijken en afstotelijke monsters. Net als in het posthumanisme staat in gothic het lichaam centraal. Toevallig? Volgens curator Tomas van den Heuvel niet.
Goth-muziek bestaat alweer zo'n veertig jaar, maar voor buitenstaanders blijft het moeilijk grip te krijgen op het onsterfelijke genre. Daarom een klaarstoomcursus door goth-kenner Marloes Bontje.
Ben je klaar voor de ultieme Netflix goth-binge? Met deze kijktips kom je de winter wel door!
Goth jaagt het gevoel van authenticiteit met overgave na, en schrikt er niet voor terug om dit gevoel op een kunstmatige manier op te roepen.
In de traditie van goth worden beelden, symbolen en stijlen naar hartenlust gemengd – het resultaat is een gedragen sfeer, die de fantasie prikkelt en de duisternis creëert. Goth is geen stijl in de traditionele zin, maar een gevoel.
De stad is in de goth traditie van de vroege twintigste eeuw een dreigende, onpersoonlijke, alles opslokkende metropool.
De subcultuur goth experimenteert als geen ander met gender, seksualiteit en stijl, en vindt zo steeds nieuwe betekenissen voor oude stereotypen.
Goth is een slagveld voor de grote kwesties van identiteit, individu en gemeenschap. Nu, én al in de negentiende eeuw.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
In de Engelse literatuur ontstaat in de loop van de achttiende eeuw een verlangen naar de duistere middeleeuwen, een fascinatie met het bovennatuurlijke, met dood, verderf en het hellevuur. Het resultaat: de beroemde gothic novel.
In wat ook wel ‘the Inflatable Era’ wordt genoemd, werd opblaasbare architectuur vervaardigd als voorwaarde voor een nieuwe, nomadische levenswijze. De ruimtevaart diende als inspiratiebron voor deze capsules. Zijn deze hightech hide-outs echter posthuman, of juist niet?
Bij bezoek aan de tentoonstelling krijg je de catalogus mee. Hierin vind je zowel de bijschriften van alle werken die op zaal te zien zijn, als inhoudelijke teksten ter toelichting van belangrijke makers en thema's. De digitale versie is hier te bekijken.
Posthuman; als je ogen eenmaal geopend zijn zie je het overal. Maar wat is het eigenlijk? In deze terugkerende reeks legt conservator Fredric Baas het uit. In de eerste column focust Baas zich op het veranderende menselijke lichaam, iets wat Oostenrijkse ontwerpers in de jaren zestig al...
Parallel aan de tentoonstelling presenteert architekturtheorie.eu een selectie van films over en door de protagonisten van de tentoonstelling, oorspronkelijk gemaakt voor en uitgezonden door het ORF. De films zijn vaak net zo radicaal als de mensen, ideeën en het...
Nederland kent een interessante geschiedenis als het gaat om de vertegenwoordiging tijdens internationale presentaties. De kans om ons land te presenteren tijdens wereldtentoonstellingen en internationale kunst- en architectuurbiënnales, politieke topbijeenkomsten en zelfs Olympische...
Het laatste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe hedendaagse ontwerpers zich verhouden tot de thema's van Papanek. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift – Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek. Dit is deel 2: ‘What do posthumans wear?’
Het thema posthuman gaat lang niet alleen over design. Ook van bepaalde muziek gaat je cyborghart harder kloppen. Welke platen horen volgens jou in deze posthuman platenkast?
Ons lijf wordt, bewust en onbewust, geanalyseerd en gedigitaliseerd waarbij het onderscheid tussen de private en publieke sfeer steeds meer vervaagt. Ontdek 'The Biometric Body' in de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.
Fredric Baas, conservator van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future, deed twee jaar onderzoek naar het onderwerp posthuman. In deze serie artikelen neemt hij je mee in zijn onderzoek.