Hoe kan het dat de vrouwen die ooit de pioniers waren binnen de ict, langzaam uit het vak zijn verdwenen? Ontdekt in dit artikel hoe het begon bij de eerste Nederlandse computer en wat er nodig is om de vrouwen weer aan de knoppen te krijgen
“Dit voelt als wat ik heb gelezen over hoe het voelde om de atoombom te ontwikkelen, (…). Je moet dit doen omdat, God sta je bij, als je het ook echt gebruikt, je er zeker van wilt zijn dat het werkt. Je hoopt in godsnaam dat dit nooit gebruikt wordt, maar als je het moet gebruiken, kun je maar beter weten hoe het zich gedraagt.” – David Battisti, klimaatwetenschapper, over het onderzoek naar geo-engineering, 2009.[1]
Nu de aarde zo snel opwarmt, krijgt de oude droom van het “designerklimaat” een nieuwe betekenis. Wat als we het teveel aan CO2 weer uit de lucht konden verwijderen? Wat als we de straling van de zon konden dimmen? Sommigen pleiten voor radicale ingrepen om de ergste gevolgen van klimaatverandering te voorkomen.
Voorstanders van meer onderzoek naar dit soort technieken wijzen erop dat klimaatverandering óók het gevolg is van menselijk ingrijpen. We zijn al lang “geo-engineers”. Nu moeten we onze verantwoordelijkheid nemen. Ingrijpen in het klimaat kan ons extra tijd geven om fossiele brandstoffen uit te bannen, voordat de opwarming definitief ontspoort.
Tegenstanders vrezen onbedoelde gevolgen voor mens en natuur. Bedrijven en politici kunnen geo-engineering ook als excuus gebruiken om de nodige verduurzaming uit te stellen. Pogingen om het klimaat opzettelijk te veranderen hebben bovendien lange koloniale en militaire geschiedenis. Critici vinden het naïef om te denken dat zulke technieken op een eerlijke manier zullen worden toegepast.
CO2-verwijdering
De eerste vorm van geo-engineering heet CO2-verwijdering, of CDR (Carbon Dioxide Removal). Bedrijven kunnen bijvoorbeeld de CO2-uitstoot van hun fabrieken opvangen, en ondergronds opslaan. Speciale machines zouden CO2 uit de open lucht kunnen filteren. De radicaalste plannen stellen voor om de chemie van de zee te veranderen. Door bepaalde mineralen aan het zeewater toe te voegen, verandert de zuurtegraad en kan de zee weer meer CO2 opnemen. De zee zou ook “bemest” kunnen worden met ijzer. Zo groeien er meer planktondeeltjes, die broeikasgassen “opeten”. Op deze plannen bestaat hevige kritiek. De gevolgen voor het zeeleven kunnen enorm zijn.[2]
Zonnestralingsbeheer
De tweede vorm van geo-engineering heet zonnestralingsbeheer of SRM (Solar Radiation Management). SRM probeert de straling van de zon terug te kaatsen, voordat die in de atmosfeer terecht komt en de aarde opwarmt. Wat als boeren overal ter wereld lichtgekleurde gewassen planten? Kunnen we het smelten van het witte poolijs kunstmatig vertragen? Of wolken witter maken met zoutdeeltjes? Een bijzonder omstreden voorstel is stratosferische aërosoleninjectie of SAI. Speciale vliegtuigen zouden in de toekomst reflecterende deeltjes in de stratosfeer kunnen uitstrooien. De gevolgen van zo’n ingreep voor de ozonlaag, of voor globale neerslagpatronen, zijn nog onzeker.[3] En wie zou er over zo’n wereldwijde operatie mogen beslissen?
Het morele gevaar
De opwarming van de aarde is een regelrechte catastrofe voor miljarden mensen.[4] De verleiding om radicaal in te grijpen zal in de toekomst waarschijnlijk groeien. Zulke ingrepen roepen veel praktische en ethische vragen op. Zelfs kunstmatige CO2-opslag is omstreden. Veel opslagtechnieken staan nog in de kinderschoenen, maar zijn populair bij olie- en gasbedrijven. Worden ze niet als excuus gebruikt om fossiele industrie in stand te houden? Sommige critici waarschuwen dat we onbewust “slaapwandelen” naar een onterecht vertrouwen in geo-engineering. Sinds 2014 rekenen de VN-rapporten bijvoorbeeld op toekomstige CO2-opslag in hun klimaatscenario’s.[5]
Bronnen
[1] “This feels like what I’ve read about [what] developing the bomb felt like, (…). You have to do this because, God help you if you actually use it, you want to make sure it works. You hope to God this is never used but if you have to use it, you better know how it behaves.” Geciteerd in Eli Kintisch, Hack the Planet: Science’s Best Hope – or Worst Nightmare – for Averting Climate Catastrophe (Hoboken, N.J: Wiley, 2010), 18.
[2] Consensus, Certainty, and Catastrophe: The Debate Over Ocean Iron Fertilization | New Security Beat. Zie ook: Ocean Fertilization (technology briefing) – Geoengineering Monitor
[3] Aaron Tang and Luke Kemp, “A Fate Worse Than Warming? Stratospheric Aerosol Injection and Global Catastrophic Risk,” Frontiers in Climate 3 (November 19, 2021): 720312, https://doi.org/10.3389/fclim.2021.720312.
[4] Machine-learning-based evidence and attribution mapping of 100,000 climate impact studies | Nature Climate Change
[5] Jeroen Oomen, Imagining Climate Engineering: Dreaming of the Designer Climate, Imagining Climate Engineering (London New York: Routledge, Taylor & Francis Group, 2021).
Gerelateerde verdieping items
Thijs Gras is historicus en ambulanceverpleegkundige. Hij schreef boeken over de geschiedenis van de ambulancezorg, maar heeft ook een fascinatie voor de geschiedenis van couveuses. Speciaal voor De Verdieping schreef hij binnen het thema van de tentoonstelling Vrouwen als technologie een artikel...
Hoe kwam de thematiek van de tentoonstelling Vrouwen als technologie tot stand? Diverse boeken hielpen de thema's te definiëren, objecten te duiden en nieuwe verbanden te leggen. In deze shortlist vind je alle titels op een rij: van historische analyses tot kritische en theoretische beschouwingen.
Veranderingen waar de hele planeet mee te maken heeft, vereisen een wereldwijde visie op samenwerking, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid. Kan de mensheid zo’n wereld vormgeven?
Krankzinnige wetenschappers, laserstralen vanuit de ruimte, mysterieuze satellieten… de verbeelding is vaak krachtiger dan de wetenschappelijke of technische werkelijkheid.
Na Tweede Wereldoorlog volgde een periode van spanning tussen de twee supermachten; de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Ook het weer en het klimaat raakten verstrikt in deze “Koude Oorlog”. Volgens sommige onderzoekers was menselijke controle over de atmosfeer binnen handbereik.
Vanaf 1850 leidde de ontdekking van een vroegere ijstijd in Europa tot discussies over de oorzaken van klimaatverandering. Deze discussies versterkten het idee dat menselijke activiteiten het klimaat konden veranderen. Een rotsvast geloof in de kracht van de vooruitgang raakte wijdverbreid.
Wereldwijd beïnvloeden mensen en hun omgeving elkaar al duizenden jaren. Tot op de dag van vandaag wordt de natuur met specifieke ontwerpen en producten ‘getemd’ en winstgevend gemaakt.
De gevolgen van menselijk handelen op de natuur werden lang vooral op lokale schaal waargenomen. Het beeld van het klimaat als een globaal en complex systeem won vanaf de 20e eeuw sterk aan invloed. Dit was deels te danken aan de opkomst van de moderne klimaatwetenschap.
Hoofd curator Yassine Salihine neemt je aan de hand van 5 objecten mee in de tentoonstelling 'Dance - design van een cultuur'.
De apparaten waarmee elektronische muziek in het begin werden gemaakt besloegen hele kamers. De ontwikkeling van transistoren en chips leidt tot een steeds snellere miniaturisering en daarmee ook prijsverlaging van elektronische instrumenten als synthesizers en drumcomputers.
Vlinders in je buik, geen hap door je keel krijgen, de hele dag dagdromen en iedere vijf minuten je telefoon checken om te kijken of je een nieuw berichtje hebt ontvangen: verliefd zijn is magisch.
Over stroomlijning, zowel de ontwerpstijl als het wetenschappelijke fenomeen, is en wordt nog steeds veel geschreven. Een selectie aan historische boeken van conservator Tomas van den Heuvel.
In onze auto’s zijn we afgesloten van de wereld om ons heen en gaan we vaak zo snel dat we zelfs niet kunnen zien wie er naast ons rijdt.
Een punt, een pijl of een druppel op een kaart op je telefoon; dat is hoe je vandaag de dag aangeeft waar je lichaam zich bevindt. Maar wie kan zich de telefooncel nog herinneren?
Vaker dan we ons misschien bewust zijn, gaat ontwerp de grens van ons lichaam over.
We scheppen, planten en harken erop los, om daarna de tuin te bewateren en te laten groeien. De gieter is hiervoor een typisch en herkenbaar ontwerp.
Hoe werkt de vleugel van een vliegtuig?
Zonneauto’s moeten zo efficiënt mogelijk zijn en worden daarom helemaal gestroomlijnd. In deze video vertelt Luc Evertzen van Solar Team Twente je meer over het belang van stroomlijning bij zonneauto’s.
Wielrenster Ellen van Dijk is zevenvoudig wereldkampioen en zette in 2022 het werelduurrecord op haar naam. In deze video vertelt ze waarom stroomlijning voor haar belangrijk is.
In de zoektocht naar de ideale stroomlijn wordt vaak gekeken naar de natuur. Maar waar hebben we het eigenlijk over als we het hebben over gestroomlijnde dieren?
Wat is een stroomlijn? En wat is luchtweerstand? In deze video legt Thijs van Druenen van Technische Universiteit Eindhoven je de basis uit.
Juist in onze tijd van klimaatontwrichting en brandstofschaarste staat het terugdringen van luchtweerstand weer hoog op de agenda van ontwerpers.
Aero-of hydrodynamica is cruciaal voor snelheidssporten als zwemmen, wielrennen, schaatsen, bobsleeën en skiën.
Het gestroomlijnde design ging in zijn hoogtijdagen samen met bepaalde moderne idealen.
De stroomlijn kondigde een nieuw soort moderniteit aan.
In veel vroege experimenten werd de luchtweerstand van verschillende vormen met elkaar vergeleken om zo de perfecte vorm te achterhalen.
De nieuwe mogelijkheden voor vooruitgang hadden grote invloed op de kunst en de populaire cultuur.
De term “stroomlijn” komt oorspronkelijk uit de wetenschap en de techniek, maar wat is het?
Leren van de natuur dus toch heel nuttig zijn om aerodynamische ontwerpen te maken.
De korte geschiedenis van digitale mode.
De sneakerindustrie is milieubelastend, maar inmiddels zijn er veel hoopgevende projecten in gang gezet om deze problemen aan te pakken.
De meeste sportschoenen die we als baanbrekend beschouwen, zijn ontwerpen voor de optimalisatie van sportprestaties. Uitgangspunten voor ontwerpers zijn eigenschappen als grip, pasvorm, stabiliteit, demping en energy-return.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
Geen project werd zozeer het uithangbord van het moderne Nederland als de luchthaven Schiphol in de buurt van Amsterdam. Van een eenvoudig vliegveld met beperkte faciliteiten wilde de directie met een totaal nieuw ontwerp aansluiten bij het groeiende internationale luchtverkeer.
Nederland kent een interessante geschiedenis als het gaat om de vertegenwoordiging tijdens internationale presentaties. De kans om ons land te presenteren tijdens wereldtentoonstellingen en internationale kunst- en architectuurbiënnales, politieke topbijeenkomsten en zelfs Olympische...
De Oosterscheldekering in 1986 was de afronding van het Deltaplan, en betekende het einde van een tijdperk van het maakbare Nederlandse landschap. In deze periode werd het landschap ook steeds meer voor recreatieve doeleinden gebruikt - met de experience parken van Center Parcs als resultaat.
De woningbouw na de Tweede Wereldoorlog werd gekleurd door schaarste en grootschalige volkshuisvesting. Er was in de sociale woningbouw een element van volksopvoeding aanwezig: goede woningen met voldoende buitenruimte en goede werkomstandigheden zouden vanzelfsprekend leiden tot zowel...
Het laatste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe hedendaagse ontwerpers zich verhouden tot de thema's van Papanek. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
In het tweede deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ leer je Papanek beter kennen. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Het eerste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat de invloeden, wisselwerkingen en creatieve verbindingen in het leven en werk van Papanek zien. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.