Hoe kan het dat de vrouwen die ooit de pioniers waren binnen de ict, langzaam uit het vak zijn verdwenen? Ontdekt in dit artikel hoe het begon bij de eerste Nederlandse computer en wat er nodig is om de vrouwen weer aan de knoppen te krijgen
“De meesten van ons zijn verstrikt geraakt in instellingen en economieën die onophoudelijk vragen wat we nog meer van de aarde kunnen nemen. Nu, op de rand van een klimaatcatastrofe, moeten we onszelf de vraag stellen: wat heeft de aarde van ons nodig?” – Robin Wall Kimmerer, Potawatomi-Amerikaanse auteur en ecoloog, 2022.[1]
Klimaatverandering is geen simpel probleem met een pasklare oplossing. Eigenlijk is het een gigantische kluwen van ingewikkelde problemen. De Britse filosoof Timothy Morton noemt het een “hyperobject”: we kunnen het nooit helemaal bevatten.[2] Het zet onze gangbare ideeën over mens en milieu compleet op zijn kop.
Discussies over de verandering van ons klimaat roepen daarom ook altijd andere vragen op. Staat de mens boven de natuur, of naast andere diersoorten? Moeten we met technologie onze fouten herstellen, tegen elke prijs? Moeten we ons juist nederig opstellen tegenover de natuur? Is het tijd om toe te geven dat we de controle kwijt zijn?
Er is geen pure, “ongerepte” natuur waar we naar terug kunnen keren. Nu het klimaat verandert, verandert alles. Dat geldt ook voor de manier waarop we politiek bedrijven, reizen, werken, eten en consumeren. Veranderingen waar de hele planeet mee te maken heeft, vereisen een wereldwijde visie op samenwerking, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid. Kan de mensheid zo’n wereld vormgeven?
Low-tech
Ongebreidelde economische groei bracht ons de afgelopen eeuwen enorme welvaart en gezondheid, maar ook ongelijkheid en ecologische verwoesting. Sinds de jaren 70 pleiten sommige activisten daarom voor degrowth. Volgens dit idee moet onze maatschappij zich niet meer op economische groei richten, maar op menselijk welzijn in balans met de natuur. Critici vinden dit idee onrealistisch. Er bestaat immers een verband tussen groei en welzijn.[3] De Belgische journalist Kris De Decker onderzoekt hoe we toch gelukkig kunnen zijn met minder. Op zijn website, die loopt op zonne-energie, verkent hij energiebesparende technologieën uit het verleden.[4] Bieden deze low tech-ontwerpen een alternatief voor onze ingewikkelde, energieslurpende gadgets?
Traditionele kennis
Gebieden die worden beheerd door oorspronkelijke en traditionele gemeenschappen, zoals de oorspronkelijke volkeren van Amerika of de Australische Aborigines, zijn vaak ecologisch gezonder en hebben meer biodiversiteit.[5] De kolonisten die deze continenten bezetten beschouwden het land als “dode” grondstof. Veel traditionele gemeenschappen zien zichzelf juist als onderdeel van een breder en levend ecosysteem. Met innovatieve technologieën laten ze de processen van de natuur in hun voordeel werken. De Australische architect Julia Watson pleit ervoor om deze traditionele kennis opnieuw te waarderen.[6] Samen met lokale gemeenschappen in Irak, Indonesië en India ontwierp ze een stad van de toekomst, gebaseerd op traditionele technologie.
Geen design op gestolen land
De organisatie OPSYS (Open Systems) werd opgericht in 2001. Ze bestaat uit wetenschappers, architecten en activisten – voornamelijk uit de VS en Canada. Met pamfletten en publicaties wijst OPSYS op de verbanden tussen hedendaags design, architectuur en kolonialisme. In 2020 muntte het de leus “geen design op gestolen land”.[7] Geo-engineering en megaprojecten, betoogt de organisatie, zijn echo’s van een systeem gebaseerd op uitbuiting en onderdrukking. Daarnaast wijzen inheemse activisten een neokoloniale toe-eigening van traditionele kennis af. Rechtvaardig design in tijden van klimaatverandering kan niet bestaan zonder politieke zelfstandigheid, landrechten en inspraak voor lang onderdrukte oorspronkelijke bevolkingsgroepen.
Natuurherstel
Natuurherstel of rewilding is een filosofie die de natuur meer ruimte wil geven. Verzwakte of ingestorte ecosystemen moeten zo efficiënt mogelijk worden hersteld. Dat kan bijvoorbeeld door belangrijke dier- of plantensoorten opnieuw uit te zetten. Zo pleit de stichting ARK Rewilding voor het herstel van platte oesterbanken in de overbeviste Noordzee. De oesters bieden dan weer beschutting en voedsel voor andere soorten. Voordat zulk herstel mogelijk is, moeten sleepnetvissers en mijnbouwers de Noordzee wel met rust laten. Een ander obstakel is de zogenaamde “natuuramnesie” of shifting baseline syndrome. Veel instanties zien de platte oesterbanken niet meer als “natuurlijk”, omdat ze al zo lang verdwenen zijn.
Solarpunk
Wat komt er na het einde van de wereld? Voordat we om kunnen gaan met klimaatverandering, moeten we eerst in een hoopvolle toekomst kunnen geloven. Dat is de visie achter Solarpunk. Solarpunk is een utopisch genre van ideeën, ontwerpen en kunstwerken. Het is bewust losjes gedefinieerd en bestaat vooral op het internet. Solarpunk-liefhebbers delen bijvoorbeeld foto’s van traditionele Arabische of Afrikaanse architectuur, of discussiëren over biologische landbouw.[8] Ze omarmen daarbij de fantasie. Zo vormt het werk van de Belgische architect Luc Schuiten een populair referentiepunt. Schuiten schetst fantasievolle toekomstige steden, gebaseerd op ecologische samenwerking.
Bronnen
[1] “‛Braiding Sweetgrass’ Author Offers Indigenous Prescription to Address Climate Change”, CU Boulder Today | University of Colorado Boulder, accessed June 19, 2024, https://www.colorado.edu/today/2022/12/01/braiding-sweetgrass-author-offers-indigenous-prescription-address-climate-change.
[2] Timothy Morton, Hyperobjects: Philosophy and Ecology after the End of the World (Minneapolis: University of Minnesota press, 2013).
[3] Matthew T. Huber, Climate Change as Class War: Building Socialism on a Warming Planet (London New York: Verso, 2022).
[4] LOW←TECH MAGAZINE (lowtechmagazine.com)
[5] Indigenous peoples proven to sustain biodiversity and address climate change: Now it’s time to recognize and support this leadership – ScienceDirect
[6] Julia Watson and Wade Davis, Lo-TEK: Design by Radical Indigenism (Cologne: Taschen, 2019).
[7] Pierre Bélanger, “No Design on Stolen Land: Dismantling Design’s Dehumanising White Supremacy,” Architectural Design 90, no. 1 (January 2020): 120–27, https://doi.org/10.1002/ad.2535.
[8] Positions – Elvia Wilk – Is Ornamenting Solar Panels a Crime? (e-flux.com)
Gerelateerde verdieping items
Thijs Gras is historicus en ambulanceverpleegkundige. Hij schreef boeken over de geschiedenis van de ambulancezorg, maar heeft ook een fascinatie voor de geschiedenis van couveuses. Speciaal voor De Verdieping schreef hij binnen het thema van de tentoonstelling Vrouwen als technologie een artikel...
Hoe kwam de thematiek van de tentoonstelling Vrouwen als technologie tot stand? Diverse boeken hielpen de thema's te definiëren, objecten te duiden en nieuwe verbanden te leggen. In deze shortlist vind je alle titels op een rij: van historische analyses tot kritische en theoretische beschouwingen.
Nu de aarde zo snel opwarmt, krijgt de oude droom van het “designerklimaat” een nieuwe betekenis. Wat als we het teveel aan CO2 weer uit de lucht konden verwijderen? Wat als we de straling van de zon konden dimmen?
Krankzinnige wetenschappers, laserstralen vanuit de ruimte, mysterieuze satellieten… de verbeelding is vaak krachtiger dan de wetenschappelijke of technische werkelijkheid.
Na Tweede Wereldoorlog volgde een periode van spanning tussen de twee supermachten; de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Ook het weer en het klimaat raakten verstrikt in deze “Koude Oorlog”. Volgens sommige onderzoekers was menselijke controle over de atmosfeer binnen handbereik.
Vanaf 1850 leidde de ontdekking van een vroegere ijstijd in Europa tot discussies over de oorzaken van klimaatverandering. Deze discussies versterkten het idee dat menselijke activiteiten het klimaat konden veranderen. Een rotsvast geloof in de kracht van de vooruitgang raakte wijdverbreid.
Wereldwijd beïnvloeden mensen en hun omgeving elkaar al duizenden jaren. Tot op de dag van vandaag wordt de natuur met specifieke ontwerpen en producten ‘getemd’ en winstgevend gemaakt.
De gevolgen van menselijk handelen op de natuur werden lang vooral op lokale schaal waargenomen. Het beeld van het klimaat als een globaal en complex systeem won vanaf de 20e eeuw sterk aan invloed. Dit was deels te danken aan de opkomst van de moderne klimaatwetenschap.
Hoofd curator Yassine Salihine neemt je aan de hand van 5 objecten mee in de tentoonstelling 'Dance - design van een cultuur'.
De apparaten waarmee elektronische muziek in het begin werden gemaakt besloegen hele kamers. De ontwikkeling van transistoren en chips leidt tot een steeds snellere miniaturisering en daarmee ook prijsverlaging van elektronische instrumenten als synthesizers en drumcomputers.
Vlinders in je buik, geen hap door je keel krijgen, de hele dag dagdromen en iedere vijf minuten je telefoon checken om te kijken of je een nieuw berichtje hebt ontvangen: verliefd zijn is magisch.
Over stroomlijning, zowel de ontwerpstijl als het wetenschappelijke fenomeen, is en wordt nog steeds veel geschreven. Een selectie aan historische boeken van conservator Tomas van den Heuvel.
In onze auto’s zijn we afgesloten van de wereld om ons heen en gaan we vaak zo snel dat we zelfs niet kunnen zien wie er naast ons rijdt.
Een punt, een pijl of een druppel op een kaart op je telefoon; dat is hoe je vandaag de dag aangeeft waar je lichaam zich bevindt. Maar wie kan zich de telefooncel nog herinneren?
Vaker dan we ons misschien bewust zijn, gaat ontwerp de grens van ons lichaam over.
We scheppen, planten en harken erop los, om daarna de tuin te bewateren en te laten groeien. De gieter is hiervoor een typisch en herkenbaar ontwerp.
Hoe werkt de vleugel van een vliegtuig?
Zonneauto’s moeten zo efficiënt mogelijk zijn en worden daarom helemaal gestroomlijnd. In deze video vertelt Luc Evertzen van Solar Team Twente je meer over het belang van stroomlijning bij zonneauto’s.
Wielrenster Ellen van Dijk is zevenvoudig wereldkampioen en zette in 2022 het werelduurrecord op haar naam. In deze video vertelt ze waarom stroomlijning voor haar belangrijk is.
In de zoektocht naar de ideale stroomlijn wordt vaak gekeken naar de natuur. Maar waar hebben we het eigenlijk over als we het hebben over gestroomlijnde dieren?
Wat is een stroomlijn? En wat is luchtweerstand? In deze video legt Thijs van Druenen van Technische Universiteit Eindhoven je de basis uit.
Juist in onze tijd van klimaatontwrichting en brandstofschaarste staat het terugdringen van luchtweerstand weer hoog op de agenda van ontwerpers.
Aero-of hydrodynamica is cruciaal voor snelheidssporten als zwemmen, wielrennen, schaatsen, bobsleeën en skiën.
Het gestroomlijnde design ging in zijn hoogtijdagen samen met bepaalde moderne idealen.
De stroomlijn kondigde een nieuw soort moderniteit aan.
In veel vroege experimenten werd de luchtweerstand van verschillende vormen met elkaar vergeleken om zo de perfecte vorm te achterhalen.
De nieuwe mogelijkheden voor vooruitgang hadden grote invloed op de kunst en de populaire cultuur.
De term “stroomlijn” komt oorspronkelijk uit de wetenschap en de techniek, maar wat is het?
Leren van de natuur dus toch heel nuttig zijn om aerodynamische ontwerpen te maken.
De korte geschiedenis van digitale mode.
De sneakerindustrie is milieubelastend, maar inmiddels zijn er veel hoopgevende projecten in gang gezet om deze problemen aan te pakken.
De meeste sportschoenen die we als baanbrekend beschouwen, zijn ontwerpen voor de optimalisatie van sportprestaties. Uitgangspunten voor ontwerpers zijn eigenschappen als grip, pasvorm, stabiliteit, demping en energy-return.
Met dank aan de invloed van jongeren uit achterstandswijken in grote steden is de sneakercultuur is overal. Zij hadden de hand in het verheffen van de sneaker van pure sportschoen tot felbegeerd stijlicoon.
Maar weinig voorwerpen zijn zo universeel en veelzijdig als de sneaker. Daarmee is het het onbetwiste culturele symbool van onze tijd, die een brug slaat tussen cultuur, ontwerp, mode, muziek en technologie.
De geschiedenis wordt in goth aangedikt, omgevormd of ronduit verzonnen. Het verleden waarop goth zich baseert is een bedwelmende mengeling van fantasie en werkelijkheid.
De subcultuur goth experimenteert als geen ander met gender, seksualiteit en stijl, en vindt zo steeds nieuwe betekenissen voor oude stereotypen.
In goth wordt het verleden gezien als een fotonegatief van de moderne tijd - in goede óf in kwade zin. Vaak zijn het daarbij juist de gebreken van technologie – de krassen op de film, de verkleuring van de foto – die een gothic gevoel aan het beeld geven.
De overdonderende natuur speelt in de traditie van goth een grote rol: als decor voor ongrijpbare mysteriën of onuitsprekelijke geheimen, maar soms ook als hoofdrolspeler.
De oliecrisis en de milieuproblematiek leiden internationaal tot een herbezinning op de technologische fascinaties van de avant-gardes van de jaren zestig. Vooral Haus-Rucker-Co reflecteert met grote installaties op de consequenties van milieuvervuiling.
In een serie experimenten van Coop Himmelb(l)au wordt onderzocht hoe menselijke proefpersonen op intensieve media-ervaringen reageren en hoe deze reacties teruggekoppeld kunnen worden naar die media.
Van 1967 tot 1971 werkt Haus-Rucker-Co aan het Mind Expanding Program. Het programma heeft als doel om het menselijk bewustzijn en de gebouwde omgeving op verschillende niveaus uit te breiden.
De prototypen van Walter Pichler zijn perfect uitgevoerde en functionerende meubels en gebruiksvoorwerpen. Door bepaalde effecten van het gebruik van dagelijkse objecten te benadrukken, laten deze prototypen de kille en vervreemdende werking ervan zien.
In de jaren zestig en zeventig veranderen nieuwe media als radio, telefoon en tv de relatie tussen mens en omgeving. De impact op de menselijke ervaring van de omgeving, maakt waarneming een belangrijk thema voor veel kunstenaars en ontwerpers in deze periode.
Het besef dat de cybernetica het functioneren van design, architectuur en stedenbouw ingrijpend zou gaan beïnvloeden, was in Oostenrijk al vroeg aanwezig. Over de consequenties daarvan wordt in tal van projecten gespeculeerd.
In de jaren zestig werd het lichaam het uitgangspunt voor een radicale herbezinning op architectuur, design, mode en kunst. De grenzen tussen die disciplines verdwenen steeds meer.
Met zijn manifest Alles ist Architektur rekent Hans Hollein af met de traditionele definitie van architectuur: "Onze inspanningen zijn gericht op het milieu als geheel en op alle media die dat bepalen. Zowel de televisie, het kunstmatige klimaat, de transporten, de kleding, de telefoon...
'Schöner Wohnen, of de vernietiging van de bewoonbare doodskist' is een film die architectuurcollectief Salz der Erde in 1971 maakte, en waarin het ideaal van het gelijknamige smaakvol-burgerlijke woontijdschrift genadeloos onderuit wordt gehaald.
De optredens van de Aktionisten zorgden steeds vaker voor schandalen. Dit culmineerde in 1968 in de happening Kunst und Revolution die in het kader van studentenprotesten georganiseerd werd door de kunstenaar Peter Weibel en plaatsvond in een prominente collegezaal van de Weense...
De ontwerpers en kunstenaars in de Oostenrijkse avant-garde waren geobsedeerd door theorieën over maatschappelijke verandering. Hoewel hun manifesten vaak erg radicaal waren, werden opvallend veel concrete projecten gerealiseerd.
De behoefte aan radicale verandering manifesteerde zich in het naoorlogse Oostenrijk in een serie megalomane stadsontwerpen. Deze projecten delen een obsessie met technologie en infrastructuur en een drang om compleet nieuwe manieren van samenleven te creëren.
Het Aktionisme is de geheel eigen, Oostenrijkse variant van de performancekunst. Door middel van choreografieën met naakte lichamen, verf en bloed in combinatie met luide muziek brachten zij de deelnemers en het publiek in een roes.
Geen project werd zozeer het uithangbord van het moderne Nederland als de luchthaven Schiphol in de buurt van Amsterdam. Van een eenvoudig vliegveld met beperkte faciliteiten wilde de directie met een totaal nieuw ontwerp aansluiten bij het groeiende internationale luchtverkeer.
Nederland kent een interessante geschiedenis als het gaat om de vertegenwoordiging tijdens internationale presentaties. De kans om ons land te presenteren tijdens wereldtentoonstellingen en internationale kunst- en architectuurbiënnales, politieke topbijeenkomsten en zelfs Olympische...
De Oosterscheldekering in 1986 was de afronding van het Deltaplan, en betekende het einde van een tijdperk van het maakbare Nederlandse landschap. In deze periode werd het landschap ook steeds meer voor recreatieve doeleinden gebruikt - met de experience parken van Center Parcs als resultaat.
De woningbouw na de Tweede Wereldoorlog werd gekleurd door schaarste en grootschalige volkshuisvesting. Er was in de sociale woningbouw een element van volksopvoeding aanwezig: goede woningen met voldoende buitenruimte en goede werkomstandigheden zouden vanzelfsprekend leiden tot zowel...
Op 7 februari 1969 kreeg de Technische Hogeschool ministeriële goedkeuring voor de nieuwe studierichting Industriële Vormgeving. Hoogleraar Van der Grinten spoorde zijn studenten aan tot een probleemanalytische houding, door kennis te vergaren over productietechnieken en aandacht te...
Het laatste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat zien hoe hedendaagse ontwerpers zich verhouden tot de thema's van Papanek. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Papanek inspireerde vele generaties ontwerpers. Het derde deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ toont hun werk rond het thema 'minderheden'. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
In het tweede deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ leer je Papanek beter kennen. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
Het eerste deel van de tentoonstelling ‘Victor Papanek: The Politics of Design’ laat de invloeden, wisselwerkingen en creatieve verbindingen in het leven en werk van Papanek zien. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
De tentoonstelling 'Victor Papanek: The Politics of Design' begint met een korte introductie over Victor Papanek en zijn gedachtegoed. Hier vind je de tentoonstellingstekst.
De werken in het deel 'Better Bodies' van de tentoonstelling BodyDrift - Anatomies of the Future delen een fundamenteel vertrouwen in het menselijk lichaam. Het lijf wordt hier uitgebreid, verfraaid, verdedigd en bewapend; het is klaar voor de toekomst.